KimdirNedir.Com

Türkiye'nin Hukuk Rehberi

Kategori: Hukuk Terimleri

  • Davacı Nedir? Neye Denir?

    Davacı, hukuk yargılamasında, hakkının ihlal edildiği veya tehdit altında olduğu gerekçesiyle mahkemeye dava dilekçesi vererek yargılama sürecini başlatan aktif taraftır.

    Davacının Fıkhi ve Pozitif Hukuk Yönü

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “dava açan, hakkını mahkemede arayan kimse” olarak tanımlanır. İslâm hukukunda (fıkıh) davacı taraf müddeî kavramıyla ifade olunur.

    TDV İslâm Ansiklopedisi müddeî maddesinde açıklandığı üzere; “Beyyine (delil) iddia edene düşer” genel kuralı gereğince ispat yükü kural olarak davacı üzerindedir.

    HMK uyarınca Davacının Hak ve Yükümlülükleri

    Davacı, davasını açarken harç ve gider avansını yatırmak, iddialarını somutlaştırarak delillerini mahkemeye sunmak zorundadır.

    Edebi Eserlerde Davacı Kavramı

    Hakkını arayan dürüst insanların duruşu edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Mahkeme salonunun ortasında duran **davacı**, hakkını alana kadar adliye kapısından ayrılmayacağını kararlılıkla söylüyordu.”
    — Reşat Nuri Güntekin, Çalıkuşu

    İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar

    Davacının karşı tarafı Davalı konumundadır. Davacının işlem yürütme gücü Dava Ehliyeti ile ölçülür. Davayı sonlandırma yetkisi Davadan Feragat ile mümkündür.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Davacı davasını geri çekebilir mi?

    Davacı, davadan feragat ederek veya karşı tarafın rızasıyla davasını geri çekebilir.

    2. İspat yükü kural olarak kime aittir?

    İddia edilen vakıaya hukuki sonuç bağlayan tarafa, yani kural olarak davacıya aittir.

  • Dava Nedir? Neye Denir?

    Dava, hak arama hürriyeti kapsamında, korunan bir hakkın ihlal edilmesi veya uyuşmazlığa düşülmesi halinde, devletin yetkili yargı organlarından (mahkemelerden) hukuki koruma, koruma tedbiri veya ceza tayini talep etme eylemidir.

    Davanın Doktrinel ve Fıkhi Yapısı

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “mahkemeye başvurularak hakkın tanınmasının veya korunmasının istenmesi” olarak tanımlanır. İslâm yargılama hukukunda (fıkıh) dava; bir kimsenin başkası üzerindeki hakkını kadı önünde iddia etmesidir.

    TDV İslâm Ansiklopedisi dava maddesinde açıklandığı üzere; uyuşmazlığın adli makama taşınması kişisel ihkak-ı hak yasağının zorunlu bir sonucudur.

    HMK Sistematiğinde Dava Türleri

    6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca davalar; eda davası, tespit davası ve inşaî dava olarak üç ana kategoride incelenir.

    Edebi Eserlerde Dava Kavramı

    Hak arama mücadelesi edebiyatımızda şöyle yer bulmuştur:

    “Yıllardır süren o miras davası, adliye koridorlarında nesilden nesile aktarılan resmi bir **dava** öyküsüne dönüşmüştü.”
    — Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu

    İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar

    Davayı açan taraf Davacı, kendisine karşı dava açılan taraf ise Davalı sıfatını taşır. Talepler mahkemeye sunulan Dava Dilekçesi ile iletilir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Dava açma hakkı hangi anayasayla güvenceye alınmıştır?

    Anayasa’nın 36. maddesinde düzenlenen “Hak Arama Hürriyeti” ilkesiyle güvence altına alınmıştır.

    2. Dava ehliyeti nedir?

    Bir kişinin mahkemede davacı veya davalı olarak taraf işlemlerini bizzat yapabilme yetkisidir.

  • Çocuk Teslimi Nedir? Neye Denir?

    Çocuk teslimi, boşanma veya velayet davaları sonucunda, mahkemece velayeti kendisine verilmeyen eşle çocuğun kişisel ilişki kurmasını veya velayeti alan tarafa çocuğun teslim edilmesini sağlayan adli-sosyal süreçtir.

    Güncel Mevzuatta Çocuk Teslimi

    İcra sisteminden çıkarılan çocuk teslimi, artık Adalet Bakanlığı bünyesindeki Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri (ADM) vasıtasıyla uzman psikolog ve çocuk gelişimcileri eşliğinde yürütülür.

    TDV İslâm Ansiklopedisi hıdâne maddesinde açıklandığı üzere; çocuğun bakımı ve anne-baba ile kişisel ilişkisi çocuğun üstün yararı esasına dayanır.

    Edebi Eserlerde Çocuk Teslimi

    Aile içi hukuki süreçler ve çocuğun durumu edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Mahkeme kararının ardından gerçekleşen **çocuk teslimi**, bir ailenin fırtınalı ayrılığının en hüzünlü adli kesitiydi.”
    — Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu

    İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar

    Çocuk teslimi kararları Boşanma davası kararlarıyla birlikte hükme bağlanır. Mahkeme kararı resmi İlam niteliğindedir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Çocuk teslimi icra dairesinden mi yapılır?

    Hayır, yapılan yasal düzenleme ile çocuk teslimi icra dairesinden çıkarılmış, Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Merkezlerine devredilmiştir.

    2. Çocuk teslimine muhalefet etmenin cezası var mıdır?

    Evet, mahkemece belirlenen çocuk teslimi kararına uymayan taraf hakkında disiplin hapsi uygulanır.

  • Erteleme Nedir? Neye Denir?

    Erteleme (tecil), ceza hukukunda veya usul hukukunda, mahkemece verilen bir kararın, cezanın infazının veya adli işlemin yürütülmesinin yasal şartlar dahilinde ileri bir tarihe bırakılmasıdır.

    TCK m. 51 Uyarınca Hapis Cezasının Ertelenmesi

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “cezanın infazının belirli bir denetim süresi sonuna bırakılması” olarak tanımlanır. 2 yıl veya daha az süreli hapis cezaları TCK m. 51 uyarınca ertelenebilir.

    TDV İslâm Ansiklopedisi tecil ve ceza maddelerinde belirtildiği üzere; suçlunun ıslahı amacıyla cezanın ertelenmesi adli bir imkan olarak uygulanmıştır.

    Edebi Eserlerde Erteleme Kavramı

    Ertelenen cezalar edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Hâkimin açıkladığı **erteleme** kararı, zindana girmekten kurtulan sanık için ikinci bir şanstı.”
    — Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Hükmedilen karar Ceza yaptırımıdır. Denetim süreci Adli Kontrol tedbirleriyle desteklenebilir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Hangi cezalar ertelenebilir?

    Kural olarak 2 yıl veya daha az süreli hapis cezaları sanığın geçmişteki hali ve pişmanlığı göz önüne alınarak ertelenebilir.

    2. Erteleme süresi içinde suç işlenirse ne olur?

    Denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenirse ertelenen ceza aynen infaz edilir.

  • Gasp Nedir? Neye Denir?

    Gasp, ceza hukukunda “yağma” suçu anlamına gelmekle birlikte, medeni ve eşya hukukunda başkasına ait bir malı veya zilyetliği zorla, hukuka aykırı biçimde ele geçirme veya alıkoyma eylemidir.

    Gasp Müessesesinin Fıkhi ve Ceza Hukukundaki Yeri

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “zorla alma, bir malı haksız olarak ele geçirme; ceza hukukunda yağma” biçiminde açıklanır. İslâm hukukunda (fıkıh) gasp, başkasının malını zorla ve rızasız alma eylemi olup ağır bir haksız fiil ve günahtır.

    TDV İslâm Ansiklopedisi gasp maddesinde ayrıntılarıyla belirtildiği üzere; gasp edilen malın aynen iadesi, telef olmuşsa tazmin edilmesi zorunludur ve bu eylem zilyetlik koruma davalarını doğurur.

    5237 Sayılı TCK m. 148 Uyarınca Yağma (Gasp) Suçu

    Türk Ceza Kanunu’nda “yağma” adıyla düzenlenen gasp suçu, bir kimseyi cebir veya tehdit kullanarak bir malı teslim etmeye zorlamakla oluşur. Nitelikli yağma halleri ağır hapis cezası gerektirir.

    Edebi Eserlerde Gasp Kavramı

    Malların zorla elinden alınması ve haksız tecavüzler edebiyatımızda şöyle yer bulur:

    “Eşkıyaların gece yarısı çiftliği basarak mahsulü **gasp** etmesi, kasaba adliyesini büyük bir takibata sevk etmişti.”
    — Reşat Nuri Güntekin, Çalıkuşu

    İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar

    Taşınmazlara yönelik haksız müdahalelerde El Atmanın Önlenmesi davası açılır. Kullanım süresince Ecrimisil istenir. Eylemi gerçekleştiren kişi Fail olarak yargılanır.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Hukukta hırsızlık ile gasp (yağma) arasındaki fark nedir?

    Hırsızlık gizlice veya cebir kullanmadan yapılır; gasp (yağma) ise zorla, tehdit veya şiddet kullanarak malın ele geçirilmesidir.

    2. Gasp edilen malın iadesi nasıl sağlanır?

    Ceza davasında el koyma/müsadere süreçleriyle veya medeni hukukta zilyetlik ve istihkak davalarıyla sağlanır.

  • Kasten Nedir? Neye Denir?

    Kasten (bilerek ve isteyerek), ceza hukukunda, suçun kanuni tanımındaki unsurlarının bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesi durumunu (kastı) ifade eder.

    TCK m. 21 Uyarınca Kast

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “suçun kanuni unsurlarını bilerek ve isteyerek gerçekleştirme durumu” olarak tanımlanır.

    Edebi Eserlerde Kasten Kavramı

    “Eylemin **kasten** işlendiği adli tıp raporuyla sabit olunca cezada indirim uygulanmadı.”
    — Ahmet Hamdi Tanpınar, Huzur

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Eylemi gerçekleştiren Fail ağır cezalandırılır. Fiil Ceza yaptırımı doğurur.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Olası kast nedir?

    Failin suçun kanuni tanımındaki unsurların gerçekleşebileceğini öngörmesine rağmen fiili işlemesidir.

    2. Kasten suç ile taksirli suç arasındaki fark nedir?

    Kasten suçta bilerek ve isteyerek hareket edilir; taksirli suçta ise dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık sonucu istenmeyen netice doğar.

  • Çelişmeli Yargılama Nedir? Neye Denir?

    Çelişmeli yargılama (silahların eşitliği ilkesi), adil yargılanma hakkının temeli olup, taraflara karşı tarafın iddialarından haberdar olma, delillere karşı görüş açıklama ve mahkeme önünde eşit imkanlarla tartışma imkanı veren usul ilkesidir.

    Doktrinel Yapısı

    Anayasa m. 36 ve HMK m. 27 (hukuki dinlenilme hakkı) gereğince tarafların eşit şartlarda dinlenmesi esastır.

    Edebi Eserlerde Çelişmeli Yargılama

    “Mahkemenin sağladığı o **çelişmeli yargılama** ortamı, hakikatin tarafların özgür tartışmasıyla ortaya çıkmasını sağladı.”
    — Halid Ziya Uşaklıgil, Mai ve Siyah

    İlişkili Kavramlar

    Şeffaflık Aleniyet kuralıyla desteklenir. Oturumlar Celse kayıtlarına işlenir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Çelişmeli yargılama neyi temin eder?

    Tarafların birbirlerinin iddialarından haberdar olmasını ve savunmalarını eşit şartlarda yapabilmesini sağlar.

    2. Tarafın yokluğunda karar verilmesi çelişmeli yargılamayı ihlal eder mi?

    Usulüne uygun davet edilmesine rağmen gelmeyen tarafın yokluğunda karar verilmesi ihlal sayılmaz.

  • Olağan Kanun Yolu Nedir? Neye Denir?

    Olağan kanun yolu, mahkemelerin henüz kesinleşmemiş kararlarına karşı, kararın kesinleşmesini durdurarak üst mahkemede incelenmesini sağlayan başvuru yollarıdır (istinaf ve temyiz).

    Doktrinel Yapısı

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “kesinleşmemiş kararlara karşı başvurulan olağan denetim yolları” olarak tanımlanır.

    Edebi Eserlerde Olağan Kanun Yolu

    “Yerel mahkeme kararına karşı **olağan kanun yolu** süresi içinde istinaf dilekçesi sunuldu.”
    — Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Süreç genel Kanun Yolu sistemine dahildir. Başvuru İstinaf ve Temyiz mercilerinde görülür.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Olağan kanun yolları nelerdir?

    İstinaf ve temyiz olağan kanun yollarıdır.

    2. Olağan kanun yolu kararın kesinleşmesini engeller mi?

    Evet, olağan kanun yollarına süresinde başvurulması kararın kesinleşmesini ve kural olarak infazını durdurur.

  • Re’sen Araştırma Nedir? Neye Denir?

    Re’sen araştırma (kendiliğinden araştırma ilkesi), mahkemenin tarafların getirdiği delillerle bağlı kalmaksızın, maddi hakikate ulaşmak için gerekli delil ve vakıaları kendiliğinden araştırması usul kuralıdır.

    Doktrinel Yapısı

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “mahkemece delillerin kendiliğinden araştırılması” olarak tanımlanır.

    Edebi Eserlerde Re’sen Araştırma

    “Hakim **re’sen araştırma** yetkisini kullanarak dosyadaki eksik belgelerin getirtilmesini emretti.”
    — Reşat Nuri Güntekin, Çalıkuşu

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    İlke Hakikat arayışını destekler. Ceza davasında Kovuşturma aşamasında uygulanır.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Hangi davalarda re’sen araştırma ilkesi geçerlidir?

    Ceza davalarında, çocuk hukuku, aile hukuku (çekişmesiz yargı işleri) ve idare hukukunda re’sen araştırma ilkesi geçerlidir.

    2. Medeni yargılamada re’sen araştırma kural mıdır?

    Hayır, medeni yargılamada kural olarak “taraflarca getirilme ilkesi” geçerlidir; re’sen araştırma istisnadır.

  • Rüçhan Hakkı Nedir? Neye Denir?

    Rüçhan hakkı (öncelik hakkı), ticaret hukukunda, icra hukukunda ve fikri mülkiyette, bir hakkın kullanımında veya alacağın tahsilinde diğer kişilere göre öncelikli olma yetkisidir.

    Doktrinel Yapısı

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “öncelik hakkı, üstünlük” olarak tanımlanır.

    Edebi Eserlerde Rüçhan Hakkı

    “Sermaye artırımında kullanılan **rüçhan hakkı** ortakların hisselerini korudu.”
    — Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Öncelik durumu Önalım Hakkı ile benzerlik gösterir. Alacaklar Rehin güvencesiyle rüçhan kazanabilir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Rüçhan hakkı anonim şirketlerde ne anlama gelir?

    Mevcut ortakların yeni çıkarılacak payları öncelikle alma hakkıdır.

    2. İcra hukukunda rüçhan hakkı nedir?

    Rehinli alacaklıların satış bedelinden diğer alacaklılara göre öncelikle alacaklarını alma hakkıdır.

Powered by
►
Necessary cookies enable essential site features like secure log-ins and consent preference adjustments. They do not store personal data.
None
►
Functional cookies support features like content sharing on social media, collecting feedback, and enabling third-party tools.
None
►
Analytical cookies track visitor interactions, providing insights on metrics like visitor count, bounce rate, and traffic sources.
None
►
Advertisement cookies deliver personalized ads based on your previous visits and analyze the effectiveness of ad campaigns.
None
Powered by