KimdirNedir.Com

Türkiye'nin Hukuk Rehberi

Etiket: HMK

  • Reddi Hakim Nedir? Neye Denir?

    Reddi hakim (hakimin reddi), usul hukukunda, hakimin tarafsızlığından şüphe duymayı gerektiren haklı sebeplerin varlığı halinde taraflardan birinin hakimin davadan çekilmesini talep etmesi hakkıdır.

    HMK m. 36 vd. Uyarınca Hakimin Reddi

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “tarafsızlığından şüphe edilen hakimin davadan çekilmesinin istenmesi” olarak tanımlanır.

    Edebi Eserlerde Reddi Hakim

    “Hakimin taraflı tutumundan ötürü yapılan **reddi hakim** talebi üst mahkemeye bildirildi.”
    — Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Talep Usul kurallarına göre değerlendirilir. Karar incelemesi başka bir Mahkeme heyetince yapılır.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Reddi hakim talebi ne zaman yapılır?

    Kural olarak ret sebebinin öğrenildiği andan itibaren duruşma bitinceye kadar ileri sürülmelidir.

    2. Reddi hakim talebini hangi mahkeme inceler?

    Reddi istenen hakim tek hakimliyse o mahkemenin bağlı olduğu numaralı diğer mahkeme veya ağır ceza mahkemesi inceler.

  • İkrar Nedir? Neye Denir?

    İkrar, usul hukukunda, bir tarafın karşı tarafın ileri sürdüğü ve kendi aleyhine sonuç doğuracak bir vakıayı mahkeme önünde doğrulaması, kabul etmesidir.

    HMK m. 188 Uyarınca İkrar

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “karşı tarafın iddiasını doğrultma, kabul etme” olarak tanımlanır.

    Edebi Eserlerde İkrar

    “Hakimin karşısında yaptığı o net **ikrar**, davanın sonucunu belirledi.”
    — Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    İkrar kesin Delil teşkil eder. Beyanlar Beyan niteliğindedir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. İkrar edilen vakıa ispat ister mi?

    Hayır, ikrar edilen vakıalar çekişmeli olmaktan çıkar ve ayrıca ispat edilmesi gerekmez.

    2. İkrar geri alınabilir mi?

    Kural olarak irade hatası halleri dışında ikrardan dönülemez.

  • İhtiyati Tedbir Nedir? Neye Denir?

    İhtiyati tedbir, HMK m. 389 vd. uyarınca, uyuşmazlık konusu hakkında hükmün infazını imkansız kılacak durumları önlemek için mahkemece verilen geçici koruma önlemidir.

    Doktrinel Yapısı

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “dava konusu hakkında verilen geçici koruma tedbiri” olarak tanımlanır.

    Edebi Eserlerde İhtiyati Tedbir

    “Mülkün devrini önleyen o **ihtiyati tedbir** kararı, hak sahibinin haklarını güvenceye aldı.”
    — Reşat Nuri Güntekin, Çalıkuşu

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Tedbir Geçici Hukuki Koruma kapsamındadır. Mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesi eliyle uygulanır.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. İhtiyati tedbir kararına itiraz süresi nedir?

    Karara karşı tebliğ tarihinden itibaren 1 hafta içinde itiraz edilebilir.

    2. İhtiyati tedbir ne zaman kalkar?

    Dava sonucunda verilen hüküm kesinleştiğinde veya tedbirin kaldırılmasına karar verildiğinde kalkar.

  • Görev Nedir? Neye Denir?

    Görev, usul hukukunda ve mahkeme teşkilatında, belirli bir dava veya hukuki uyuşmazlığın, konusuna, niteliğine veya tarafların sıfatına göre hangi mahkeme türü (Asliye Hukuk, Sulh Hukuk, İş, Aile, Ağır Ceza vb.) tarafından bakılacağını belirleyen emredici kamu düzeni kuralıdır.

    Görev Kurallarının Kamu Düzenine İlişkin Niteliği

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “bir davaya bakmakla yetkili ve yükümlü mahkeme türünün belirlenmesi” şeklinde tanımlanır. HMK m. 1 uyarınca görev kuralları kamu düzenine ilişkindir ve kanunla düzenlenir.

    TDV İslâm Ansiklopedisi kadı ve kaza maddelerinde belirtildiği üzere; mahkemelerin yetki ve görev sınırlarının belirlenmesi yetki karmaşasını engelleyen esastır.

    Edebi Eserlerde Görev Kavramı

    Mahkemelerin yasal yetki sınırları edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Davanın hangi mahkemenin yasal **görev** alanına girdiğini tespit etmek, adli sürecin ilk usuli şartıydı.”
    — Halid Ziya Uşaklıgil, Mai ve Siyah

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Görev kuralının ihlali halinde mahkemece Görevsizlik kararı kurulur. Durum kamu düzenine ilişkin bir Dava Şartı niteliğindedir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Görev itirazı ne zaman ileri sürülebilir?

    Kamu düzenine ilişkin olduğu için yargılamanın her aşamasında taraflarca ileri sürülebilir ve hakimce kendiliğinden (re’sen) incelenir.

    2. Görevli mahkeme tarafların anlaşmasıyla değiştirilebilir mi?

    Hayır, görev kuralları emredici olduğundan taraflar anlaşarak görevli mahkemeyi değiştiremezler.

  • Gerekçeli Karar Nedir? Neye Denir?

    Gerekçeli karar, mahkemenin kısa kararı (hüküm fıkrasını) açıkladıktan sonra, kararın hukuki dayanaklarını, delillerin tartışılmasını, mantıksal silsileyi ve kanun maddelerini içeren detaylı yazılı ilam metnidir.

    Anayasa ve Usul Kanunlarında Gerekçeli Karar

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “hükmün tüm gerekçelerini içeren detaylı mahkeme kararı” olarak tanımlanır. Anayasa’nın 141. maddesi gereğince bütün mahkemelerin her türlü kararları gerekçeli olarak yazılmak zorundadır.

    TDV İslâm Ansiklopedisi kadı ve mahkeme maddelerinde açıklandığı üzere; hükmün illete bağlanması yargısal keyfiliği önleyen temel adalet şartıdır.

    HMK ve CMK uyarınca Gerekçeli Karar Yazım Süresi

    HMK m. 294 uyarınca gerekçeli karar, hükmün tefhiminden itibaren en geç 1 ay içinde yazılır ve taraflara tebliğ edilir. Kanun yollarına başvuru süreleri gerekçeli kararın tebliğiyle başlar.

    Edebi Eserlerde Gerekçeli Karar Kavramı

    Yazılı kararların adli ağırlığı edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Postacının getirdiği **gerekçeli karar** metnini okurken, hakimin hangi kanun maddesiyle haklılığı tescil ettiğini nihayet anladı.”
    — Reşat Nuri Güntekin, Çalıkuşu

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Gerekçenin ana gövdesi Esbab-ı Hüküm fıkrasından oluşur. Metin resmi adli İlam senedine dönüşür. İnceleme üst makam olan İstinaf mercii tarafından denetlenir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Gerekçeli karar tebliğ edilmezse ne olur?

    Gerekçeli karar taraflara tebliğ edilmedikçe kanun yolu (istinaf/temyiz) başvuru süreleri işlemeye başlamaz.

    2. Kısa karar ile gerekçeli karar arasında çelişki olursa ne olur?

    Kısa karar ile gerekçeli karar arasında çelişki bulunması mutlak bir bozma sebebidir.

  • Geçici Hukuki Koruma Nedir? Neye Denir?

    Geçici hukuki koruma, usul hukukunda, ana dava açılmadan önce veya dava devam ederken, hakkın elde edilmesini imkânsız kılacak veya zorlaştıracak tehlikeleri önlemek amacıyla mahkemece verilen ihtiyati tedbir, ihtiyati haciz ve delil tespiti gibi geçici emniyet kararlarının genel adıdır.

    Doktrinel ve Usulî Temelleri

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “asıl hüküm verilinceye kadar hakkın korunması amacıyla alınan geçici mahkeme tedbirleri” şeklinde tanımlanır. Hak arama hürriyetinin etkinliğini güvenceye alan en temel mekanizmadır.

    TDV İslâm Ansiklopedisi tedbir ve ihtiyat maddelerinde belirtildiği üzere; adli gecikmelerden doğacak zararları önlemek adına mahkemenin geçici koruma önlemleri alması adalet ilkesi icabıdır.

    HMK m. 389 vd. Uyarınca Geçici Hukuki Korumalar

    6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda geçici hukuki korumalar; İhtiyati Tedbir (HMK m. 389), İhtiyati Haciz (İİK m. 257) ve Delil Tespiti (HMK m. 400) olarak üç ana başlıkta düzenlenmiştir.

    Edebi Eserlerde Geçici Hukuki Koruma Kavramı

    Yargılama öncesi alınan güvenlik önlemleri edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Dava açılmadan evvel mahkemeden alınan **geçici hukuki koruma** kararı, mülkün üçüncü kişilere satılmasını engelleyen resmi bir zırh oluşturdu.”
    — Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu

    İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar

    Para alacaklarında uygulanan türü İhtiyati Haciz kararıdır. İncelemeler Delil Tespiti ile desteklenir. Tedbirler Muvakkaten verilir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Geçici hukuki koruma kararı kesin hüküm sayılır mı?

    Hayır, geçici niteliktedir; uyuşmazlığın esasına ilişkin nihai karar verildiğinde veya şartlar değiştiğinde ortadan kalkar.

    2. Geçici hukuki korumada teminat yatırmak zorunlu mudur?

    Evet, haksız tedbirden doğabilecek zararları karşılamak üzere kural olarak teminat yatırılması emredilmiştir.

  • Feragat Nedir? Neye Denir?

    Feragat, özel hukukta, usul hukukunda ve borçlar rejiminde, bir hakkın sahibinin kendi hür iradesiyle hakkından, tazminat isteminden veya açmış olduğu davadan karşı tarafın kabulüne bağlı olmaksızın vazgeçmesi işlemidir.

    Feragat Müessesesinin Doktrinel ve Fıkhi Yapısı

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “hakkından veya davasından kendi isteğiyle vazgeçme” şeklinde tanımlanır. İslâm borçlar hukukunda (fıkıh) hak sahibinin alacağından vazgeçmesi isqât veya ibra müessesesiyle karşılık bulur.

    TDV İslâm Ansiklopedisi ibra ve iskat maddelerinde açıklandığı üzere; şahsın kendi hakkı üzerindeki tasarruf yetkisine dayanarak alacağından feragat etmesi borcu tamamen düşüren meşru bir tasarruftur.

    HMK Sistematiğinde Feragat ve Kesin Hüküm Etkisi

    6100 sayılı HMK’nın 307. maddesi uyarınca feragat, davacının talep sonucundan kısmen veya tamamen vazgeçmesidir. Feragat beyanı mahkemeye ulaştığı andan itibaren kesin hüküm (res judicata) sonuçlarını doğurur; feragat eden taraf aynı hakka dayanarak bir daha dava açamaz.

    Edebi Eserlerde Feragat Kavramı

    Ahlaki fedakarlıklar ve yasal haklardan vazgeçme edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Yıllar süren o ailevi uyuşmazlığa son vermek adına miras haklarından tamamen **feragat** ettiğinde, herkes onun gösterdiği bu asil tavrı konuşuyordu.”
    — Reşat Nuri Güntekin, Çalıkuşu

    İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar

    Dava sürecinde yapılan vazgeçme Davadan Feragat olarak adlandırılır. Borçlunun aklanması İbra sözleşmesiyle gerçekleşir. İşlem tek taraflı Beyan esasına dayanır.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Feragat beyanı geri alınabilir mi?

    Kural olarak feragat beyanından dönülemez; ancak irade bozukluğu (hata, hile, korkutma) hallerinde feragatin iptali dava edilebilir.

    2. Feragat kayıtsız şartsız mı yapılmalıdır?

    Evet, usul hukuku uyarınca feragat beyanı kayıtsız ve şartsız olmalıdır.

  • Fer’i Müdahale Nedir? Neye Denir?

    Fer’i müdahale, usul hukukunda, görülmekte olan bir davaya taraf olmayan üçüncü bir kişinin, davanın taraflarından birinin davayı kazanmasında hukuki yararı bulunması sebebiyle, o tarafa yardım etmek amacıyla davaya katılması işlemidir.

    Fer’i Müdahalenin Doktrinel ve HMK Sistematiği

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “bir davada taraflardan birine destek olmak üzere davanın yanına katılan üçüncü kişinin durumu” olarak tanımlanır. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK m. 66-70) düzenlenen fer’i müdahale, bağımsız bir dava değildir.

    TDV İslâm Ansiklopedisi ‘dava’ ve ‘müdahale’ maddelerinde vurgulandığı üzere; davanın neticesinden dolaylı olarak etkilenecek ihbar olunan kişilerin adli süreçte yer alarak iddiaları desteklemesi, hak kaybını önleyici bir usul kalkanıdır.

    Fer’i Müdahilin Usuli Konumu ve Sınırları

    Fer’i müdahil, katıldığı tarafın yanında yer alır ve onun usul işlemlerini destekler. Yanında katıldığı tarafın eylemlerine aykırı işlemler yapamaz; yalnız başına davadan feragat edemez veya davayı kabul edemez. Mahkeme fer’i müdahil hakkında müstakil bir hüküm kurmaz, hüküm asıl taraflar arasında verilir.

    Edebi Eserlerde Fer’i Müdahale Kavramı

    Davaya dışarıdan katılan kişilerin ve hukuki dayanışmanın edebiyatımızdaki yansıması şöyledir:

    “Dostunun hakkını savunmak amacıyla mahkemeye sunduğu **fer’i müdahale** talebi kabul edildiğinde, davanın kaderini etkileyecek tanıklığını resmen sunma hakkı kazandı.”
    — Halid Ziya Uşaklıgil, Mai ve Siyah

    İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar

    Üçüncü kişinin her iki tarafa karşı bağımsız hak iddiasında bulunması Asli Müdahale olarak adlandırılır. Müdahale olunan ilk dosya Asıl Dava niteliğindedir. İşlemler usul kanunlarındaki Usul kurallarına tabidir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Fer’i müdahil kanun yoluna (istinaf/temyiz) başvurabilir mi?

    Fer’i müdahil, ancak katıldığı taraf ile birlikte veya onun rızası dahilinde kanun yoluna başvurabilir; tek başına taraf aleyhine karar verilemez.

    2. Fer’i müdahale harca tabi midir?

    Evet, fer’i müdahale talebinde bulunan kişi maktu başvuru harcı ödemekle mükelleftir.