KimdirNedir.Com

Türkiye'nin Hukuk Rehberi

Etiket: TBK

  • Kısmi Ödeme Nedir? Neye Denir?

    Kısmi ödeme, borçlar hukukunda, muaccel bir borcun tamamının değil, sadece bir bölümünün alacaklıya ödenmesi işlemidir.

    TBK m. 84 Uyarınca Kısmi Ödeme

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “borcun bir kısmının ödenmesi” olarak tanımlanır.

    Edebi Eserlerde Kısmi Ödeme

    “Borçlunun yaptığı o **kısmi ödeme** alacaklının borcu tamamen kapattığı anlamına gelmiyordu.”
    — Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Yaban

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Ödeme işlemi İfa kurallarına tabidir. Bakiye kısım için İcra Takibi açılabilir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Alacaklı kısmi ödemeyi reddedebilir mi?

    Borcun tamamı muaccel ise alacaklı kısmi ödemeyi kural olarak reddedebilir (TBK m. 84).

    2. Kısmi ödeme zamanaşımını keser mi?

    Evet, borçlunun kısmi ödemesi borcu ikrar niteliği taşıdığı için zamanaşımını keser.

  • Kira Sözleşmesi Nedir? Neye Denir?

    Kira sözleşmesi, kiralayanın bir taşınır veya taşınmazın kullanılmasını kiracıya bıraktığı, kiracının da buna karşılık bedel ödemeyi üstlendiği borçlar hukuku sözleşmesidir.

    TBK m. 299 Uyarınca Esaslar

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “kullanım hakkının bedel karşılığı devredildiği mukavele” olarak tanımlanır.

    Edebi Eserlerde Kira Sözleşmesi

    “Yıllık yenilenen o **kira sözleşmesi** tarafların yükümlülüklerini netleştiriyordu.”
    — Reşat Nuri Güntekin, Çalıkuşu

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Sözleşme bir Akit türüdür. Bedel uyuşmazlıkları Kira Tespiti davasına konu olur.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Kira sözleşmesi tapuya şerh edilebilir mi?

    Evet, taşınmaz kira sözleşmeleri tapu kütüğüne şerh edilerek üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilir hale getirilebilir.

    2. Kira sözleşmesini noter yapmak zorunlu mu?

    Hayır, yazılı olması yeterlidir; noter zorunluluğu yoktur.

  • Kefalet Nedir? Neye Denir?

    Kefalet, borçlar hukukunda, bir kefilin asıl borçlunun borcunu ödememesi riskine karşı alacaklıya karşı şahsi teminat vermesi sözleşmesidir.

    TBK m. 581 Uyarınca Kefalet Şartları

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “üçüncü kişinin borcunun ödenmesini taahhüt etme” olarak tanımlanır.

    Edebi Eserlerde Kefalet

    “Dostunun borcu için imzaladığı o **kefalet** senedi, tüm mal varlığını ipotek altına soktu.”
    — Reşat Nuri Güntekin, Çalıkuşu

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Kefalet bir Güvence sözleşmesidir. Ödenmeyen borçlar İcra Takibi konusu olur.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Kefalet sözleşmesi geçerli olmak için hangi şartı taşımalıdır?

    Kefilin sorumlu olduğu azami miktar, kefalet tarihi ve müteselsil kefil olunmuşsa bu ibarenin kefilin el yazısıyla yazılması zorunludur.

    2. Müteselsil kefalet nedir?

    Alacaklının asıl borçluya başvurmadan doğrudan kefile ödeme emri gönderebildiği ağırlaştırılmış kefalet türüdür.

  • İstisna Sözleşmesi Nedir? Neye Denir?

    İstisna sözleşmesi (eser sözleşmesi), yüklenicinin bir eser üretmeyi, iş sahibinin de bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlendiği borçlar hukuku sözleşmesidir.

    TBK m. 470 Uyarınca Eser Sözleşmesi

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “yüklenicinin eser meydana getirmeyi, iş sahibinin bedel ödemeyi üstlendiği sözleşme” olarak tanımlanır.

    Edebi Eserlerde İstisna Sözleşmesi

    “Yapı inşası için imzalanan o **istisna sözleşmesi** tarafların haklarını güvenceye alıyordu.”
    — Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Sözleşme bir Akit türüdür. Ödenen tutar Bedel olarak kararlaştırılır.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. İstisna sözleşmesinde eser ne zaman teslim edilir?

    Sözleşmede kararlaştırılan tarihte veya işin niteliğine göre gereken sürede teslim edilir.

    2. Eserde ayıplı ifa olursa ne yapılır?

    İş sahibi onarım, bedel indirimi veya sözleşmeden dönme haklarını kullanabilir.

  • İrade Fesadı Nedir? Neye Denir?

    İrade fesadı, borçlar hukukunda, bir sözleşme kurulurken taraflardan birinin iradesinin sakatlanması, yani hata, hile (aldatma) veya korkutma (ikrah) nedeniyle sağlıklı oluşmaması durumudur.

    TBK m. 30-39 Uyarınca İrade Fesadı Halleri

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “sözleşme kurulurken iradenin yanıılma, aldatma veya tehditle sakatlanması” olarak tanımlanır. TBK m. 30-39 uyarınca yanılma, hile veya korkutmaya maruz kalan taraf sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirerek sözleşmeyi iptal edebilir.

    TDV İslâm Ansiklopedisi ikrah ve hile maddelerinde açıklandığı üzere; rızanın fesada uğradığı akitler hukuken bağlayıcı değildir.

    Edebi Eserlerde İrade Fesadı

    “Baskı altında imzalanan o mukavele, açık bir **irade fesadı** örneğiydi.”
    — Reşat Nuri Güntekin, Çalıkuşu

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Sakat kurulan sözleşme Akit niteliğini zedeler. Hak İcbar baskısıyla da bozulabilir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. İrade fesadına uğrayan kişi ne kadar sürede sözleşmeyi iptal edebilir?

    Hilenin veya yanılmanın fark edildiği ya da korkutmanın ortadan kalktığı tarihten itibaren 1 yıllık hak düşürücü süre içinde iptal hakkı kullanılmalıdır.

    2. Hata (yanılma) her durumda iradeyi fesada uğratır mı?

    Esaslı hata hallerinde irade fesadı oluşur ve sözleşme iptal edilebilir.

  • Gecikme Faizi Nedir? Neye Denir?

    Gecikme faizi (temerrüt faizi), borçlar hukukunda, vergi hukukunda ve ticari ilişkilerde, borçlunun ödeme zamanı gelmiş (muaccel) para borcunu zamanında ifa etmemesi (temerrüde düşmesi) nedeniyle alacaklıya ödemek zorunda kaldığı medeni tazminattır.

    Gecikme Faizinin Hukuki ve Mali Yapısı

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “borcun zamanında ödenmemesi sebebiyle borçludan alınan yasal tazminat” şeklinde açıklanır. Vergi hukukunda ise 6183 sayılı Kanun uyarınca amme alacağının vadesinde ödenmemesi halinde gecikme zammı/faizi uygulanır.

    TDV İslâm Ansiklopedisi borç ve temerrüt maddelerinde belirtildiği üzere; borçlunun haksız borç ertelemesi (matl) durumunda alacaklının enflasyonist zararının tazmin edilmesi gerekliliği fıkhi tartışmaların merkezindedir.

    TBK m. 120 ve 3095 Sayılı Kanun

    Türk Borçlar Kanunu’nun 120. maddesi ile 3095 sayılı Kanun gereğince, uygulanacak yıllık gecikme faizi oranı yasal oranları geçemez; sözleşmeyle kararlaştırılacak oran ise yasal faiz oranının en fazla %100 fazlası olabilir.

    Edebi Eserlerde Gecikme Faizi Kavramı

    Geciken borçlar ve faiz yükü edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Borcun vadesi geçtikçe katlanan o **gecikme faizi**, anaparayı aşarak tüccarın belini büken devasa bir külfete dönüştü.”
    — Ömer Seyfettin, Efruz Bey

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Genel nema esasları Faiz maddesinde düzenlenir. Borcun istenebilir olması borcun Muaccel kılınmasıyla mümkündür. Taraflar Alacaklı ve borçlu olarak ilişkilenir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Gecikme faizi ne zaman işlemeye başlar?

    Kural olarak borçlunun ihtar ile veya sözleşmede belirlenen vadenin dolmasıyla temerrüde düşürüldüğü tarihten itibaren başlar.

    2. Gecikme faizi istemek için zarar uğramış olmak şart mıdır?

    Hayır, alacaklı zarara uğradığını ispat etmek zorunda olmaksızın temerrüt (gecikme) faizini talep edebilir.

  • Gabin Nedir? Neye Denir?

    Gabin (aşırı yararlanma), borçlar hukukunda, bir sözleşmede tarafların edimleri arasında açık bir oransızlığın bulunması ve bu oransızlığın, taraflardan birinin hiddeti, deneyimsizliği veya düşüncesizliğinden karşı tarafça sömürülmesi suretiyle doğması durumunu ifade eden irade sakatlığı müessesesidir.

    Gabin Kavramının Fıkhi ve Pozitif Hukuk Temelleri

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “sözleşmede edimler arasındaki açık oransızlık ve sömürme durumu” olarak tanımlanır. İslâm borçlar hukukunda gabin, gabin-i fâhiş (açık kandırma/aşırı zarar) kavramıyla karşılanır ve piyasa rayicinden belirgin derecede sapma içeren basiretsiz akitlerin iptaline zemin hazırlar.

    TDV İslâm Ansiklopedisi gabin ve hile maddelerinde detaylıca açıklandığı üzere; ticari dürüstlük ilkesini zedeleyen ve zayıf tarafın tecrübesizliğini suistimal eden gabinli akitler, mağdur tarafa akdi feshetme veya bedeli rasyonalize etme hakkı tanır.

    Türk Borçlar Kanunu m. 28 Uyarınca Aşırı Yararlanma

    6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 28. maddesi uyarınca, bir sözleşmede edimler arasında açık bir oransızlık varsa, zarar gören taraf zayıf durumundan yararlanıldığını öğrenmesinden başlayarak 1 yıl ve her halde sözleşmenin kurulmasından itibaren 5 yıl içinde sözleşmeyi hükümsüz kılabilir veya edimler arasındaki oransızlığın giderilmesini talep edebilir.

    Edebi Eserlerde Gabin Kavramı

    Tecrübesiz insanların sömürülmesi ve fahiş fark içeren akitler edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Saf köylünün tecrübesizliğinden faydalanarak tarlayı yarı fiyatına kapatması, kanun önünde açık bir **gabin** ve sömürü vesikasıydı.”
    — Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Yaban

    İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar

    Sözleşmenin tarafları dürüst davranmakla mükelleftir; bu kural Dürüstlük Kuralı esasında tahlil olunur. Karşılıklı borç ilişkisi Akit metniyle kurulur. Tacirler açısından ise Basiretli Tacir olma yükümlülüğü gabin iddialarını zorlaştırır.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Gabin nedeniyle sözleşme tamamen iptal edilebilir mi?

    Evet, mağdur taraf sözleşmeyi tamamen feshedip verdiklerini geri isteyebileceği gibi, edimler arasındaki dengesizliğin indirilmesini de talep edebilir.

    2. Tacirler gabin hükümlerine dayanabilir mi?

    Tacirlerin basiretli hareket etme yükümlülüğü nedeniyle tecrübesizlik veya düşüncesizlik iddiasıyla gabine dayanması kural olarak çok zordur.

  • Fesih Nedir? Neye Denir?

    Fesih, borçlar hukukunda, iş hukukunda ve ticaret hukukunda, sürekli bir borç ilişkisini veya sözleşmeyi taraflardan birinin tek taraflı irade beyanıyla geleceğe etkili olarak sona erdirmesi eylemidir.

    Fesih Müessesesinin Fıkhi ve Pozitif Yapısı

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “geçerli bir sözleşmenin geleceğe dönük olarak bozulması, hükümsüz kılınması” biçiminde açıklanır. İslâm borçlar hukukunda akitlerin bozulması fash veya ikâle (karşılıklı fesih) esaslarıyla düzenlenir.

    TDV İslâm Ansiklopedisi fesih ve ikâle maddelerinde vurgulandığı üzere; akitte kusur veya ayıp ortaya çıktığında ya da haklı sebepler oluştuğunda akdin feshedilmesi tarafları zarardan koruyan yasal bir haktır.

    Türk Borçlar Kanunu ve İş Kanunu Açısından Fesih

    Fesih hakkı yenilik doğuran (inşai) bir haktır. İş Kanunu m. 18-25 uyarınca işleşmenin haklı nedenle feshi veya geçerli nedenle feshi kıdem tazminatı ve işe iade haklarını doğrudan şekillendirir.

    Edebi Eserlerde Fesih Kavramı

    Sözleşmelerin bozulması ve ayrılık edebiyatımızda şöyle geçer:

    “İmzalanan o resmi **fesih** bildirimi, yıllardır süren ticari ortaklığın ve dostluğun nihai sonu demekti.”
    — Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Sözleşmenin bozulması işlemi Akdin Feshi kurgusuna dayanır. Süreç Akit bağını söndürür. Bildirimler resmi ihbar ile iletilir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Fesih ile dönme arasındaki temel fark nedir?

    Fesih sözleşmeyi geleceğe etkili olarak sona erdirir; dönme (ihsash) ise sözleşmeyi geçmişe etkili olarak baştan itibaren ortadan kaldırır.

    2. Fesih beyanı geri alınabilir mi?

    Yenilik doğuran bir hak olduğu için karşı tarafa ulaştıktan sonra kural olarak tek taraflı geri alınamaz.

  • Maddi Tazminat Nedir? Neye Denir?

    Maddi tazminat, borçlar ve sorumluluk hukukunda, hukuka aykırı bir fiil veya sözleşme ihlali sonucunda malvarlığında meydana gelen eksilmenin (fiili zarar ve yoksun kalınan kârın) giderilmesi için ödenen tazminattır.

    TBK m. 49 ve 50 Uyarınca Maddi Tazminat

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde ekonomik zararların giderilmesi için hükmedilen tazminat olarak tanımlanır.

    Edebi Eserlerde Maddi Tazminat

    “Uğradığı malvarlığı kaybı için açtığı **maddi tazminat** davasını kazandı.”
    — Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Yaban

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Zarar Kusur esasına göre tazmin edilir. Karşılığı Manevi Tazminat ile birlikte istenebilir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Maddi tazminat neleri kapsar?

    Doğrudan malvarlığı kayıplarını (fiili zarar) ve gelecekteki kazanç mahrumiyetlerini (yoksun kalınan kâr) kapsar.

    2. Maddi tazminat davasında görevli mahkeme neresidir?

    Genel hükümlere göre Asliye Hukuk Mahkemesidir (iş kazalarında İş Mahkemesi vb.).

Powered by
►
Necessary cookies enable essential site features like secure log-ins and consent preference adjustments. They do not store personal data.
None
►
Functional cookies support features like content sharing on social media, collecting feedback, and enabling third-party tools.
None
►
Analytical cookies track visitor interactions, providing insights on metrics like visitor count, bounce rate, and traffic sources.
None
►
Advertisement cookies deliver personalized ads based on your previous visits and analyze the effectiveness of ad campaigns.
None
Powered by