Geçici hukuki koruma, usul hukukunda, ana dava açılmadan önce veya dava devam ederken, hakkın elde edilmesini imkânsız kılacak veya zorlaştıracak tehlikeleri önlemek amacıyla mahkemece verilen ihtiyati tedbir, ihtiyati haciz ve delil tespiti gibi geçici emniyet kararlarının genel adıdır.
Doktrinel ve Usulî Temelleri
Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “asıl hüküm verilinceye kadar hakkın korunması amacıyla alınan geçici mahkeme tedbirleri” şeklinde tanımlanır. Hak arama hürriyetinin etkinliğini güvenceye alan en temel mekanizmadır.
TDV İslâm Ansiklopedisi tedbir ve ihtiyat maddelerinde belirtildiği üzere; adli gecikmelerden doğacak zararları önlemek adına mahkemenin geçici koruma önlemleri alması adalet ilkesi icabıdır.
HMK m. 389 vd. Uyarınca Geçici Hukuki Korumalar
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda geçici hukuki korumalar; İhtiyati Tedbir (HMK m. 389), İhtiyati Haciz (İİK m. 257) ve Delil Tespiti (HMK m. 400) olarak üç ana başlıkta düzenlenmiştir.
Edebi Eserlerde Geçici Hukuki Koruma Kavramı
Yargılama öncesi alınan güvenlik önlemleri edebiyatımızda şöyle geçer:
“Dava açılmadan evvel mahkemeden alınan **geçici hukuki koruma** kararı, mülkün üçüncü kişilere satılmasını engelleyen resmi bir zırh oluşturdu.”
— Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu
İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar
Para alacaklarında uygulanan türü İhtiyati Haciz kararıdır. İncelemeler Delil Tespiti ile desteklenir. Tedbirler Muvakkaten verilir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. Geçici hukuki koruma kararı kesin hüküm sayılır mı?
Hayır, geçici niteliktedir; uyuşmazlığın esasına ilişkin nihai karar verildiğinde veya şartlar değiştiğinde ortadan kalkar.
2. Geçici hukuki korumada teminat yatırmak zorunlu mudur?
Evet, haksız tedbirden doğabilecek zararları karşılamak üzere kural olarak teminat yatırılması emredilmiştir.