KimdirNedir.Com

Türkiye'nin Hukuk Rehberi

Kategori: Hukuk Terimleri

  • Ehliyet Nedir? Neye Denir?

    Ehliyet, medeni hukuk rejiminde, bir kişinin haklara sahip olabilme (hak ehliyeti) ve kendi fiilleriyle hukuki sonuçlar doğurabilme (fiil ehliyeti) yeteneğidir.

    TMK Sistematiğinde Ehliyet Türleri

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “hukuki işlem yapabilme ve hak sahibi olma gücü” olarak tanımlanır. TMK uyarınca hak ehliyeti pasif, fiil ehliyeti aktif niteliktedir.

    TDV İslâm Ansiklopedisi ehliyet maddesinde açıklandığı üzere; fıkıhta ehliyet, ehliyyetü’l-vücûb (hak ehliyeti) ve ehliyyetü’l-edâ (fiil ehliyeti) olarak iki ana kategoride düzenlenmiştir.

    Edebi Eserlerde Ehliyet Kavramı

    Yasal yetkinlik edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Ergin yaşa ulaşmanın ötesinde akil davranabilmek, kanun önünde tam bir **ehliyet** sahibi sayılmanın ilk şartıydı.”
    — Reşat Nuri Güntekin, Çalıkuşu

    İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar

    Mahkemede taraf olabilmek Dava Ehliyeti ile sağlanır. Sınırlı durumlar Sınırlı Ehliyetli statüsünü doğurur.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Hak ehliyeti ne zaman başlar?

    Sağ ve tam doğmak şartıyla ana rahmine düşüldüğü andan itibaren başlar.

    2. Fiil ehliyetinin şartları nelerdir?

    Ergin olmak, ayırt etme gücüne sahip olmak ve kısıtlı olmamaktır.

  • Eda Davası Nedir? Neye Denir?

    Eda davası, davacının, davalının bir şeyi vermeye, yapmaya veya yapmamaya mahkûm edilmesini talep ettiği, hükmün icra edilebilir bir emir içerdiği dava türüdür.

    HMK m. 105 Uyarınca Eda Davası

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “davalının bir edimde bulunmaya mahkûm edilmesinin istendiği dava” olarak açıklanır. HMK m. 105 gereğince eda davası ile borçlunun edimini yerine getirmesi (ifa) istenir.

    TDV İslâm Ansiklopedisi eda ve dava maddelerinde belirtildiği üzere; borçlanılan şeyin aynen veya nakden mahkemece hükme bağlanıp tahsil edilmesi eda talebinin temelidir.

    Edebi Eserlerde Eda Davası Kavramı

    Tahsilat ve mahkûmiyet talepleri edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Açtığı o para alacağı **eda davası**, borçlunun kaçamayacağı bir mahkeme ilamına dönüşmek üzereydi.”
    — Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Eda davası mahkemece verilen nihai bir Esasa İlişkin Karar ile sonuçlanır. Kararın infazı icra dairesinden talep edilir. İşlem öncesi tazminat için Ecrimisil talepleri yapılabilir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Eda davası tespit davasını kapsar mı?

    Evet, eda davası açıldığında hakkın varlığı da kendiliğinden tespit edilmiş sayılır (her eda davası tespit unsurunu içinde barındırır).

    2. Eda davası ilamlı icraya konulabilir mi?

    Evet, eda davaları sonucunda verilen hükümler icra edilebilir (ilam) nitelik taşır.

  • Ecrimisil Nedir? Neye Denir?

    Ecrimisil (haksız işgal tazminatı), bir taşınır veya taşınmaz malın, sahibinin rızası olmaksızın kötüniyetli zilyet tarafından haksız olarak kullanılması nedeniyle hak sahibine ödenmesi gereken en az kira bedeli düzeyindeki tazminattır.

    Ecrimisil Müessesesinin Fıkhi ve Pozitif Yapısı

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “bir malın izinsiz kullanılmasından doğan haksız işgal tazminatı, ecrmisil” olarak tanımlanır. İslâm hukuku (fıkıh) doktrininde bu kavram ecr-i misil (benzer emsal kira/ücret) terimiyle ifade olunur.

    TDV İslâm Ansiklopedisi ecr-i misil ve gasp maddelerinde açıklandığı üzere; başkasının mülkünü izinsiz kullanıp menfaat sağlayan kimsenin emsal kira bedelini ödemesi dürüstlük ve adalet gereğidir.

    TMK m. 995 Uyarınca Ecrimisil

    4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 995. maddesi gereğince, iyiniyetli olmayan zilyet, geri vermekle yükümlü olduğu şeyi alıkoymuş olması yüzünden hak sahibine verdiği zararlar ve elde ettiği veya elde etmeyi ihmal ettiği ürünler karşılığında ecrimisil ödemekle mükelleftir.

    Edebi Eserlerde Ecrimisil Kavramı

    Arazilerin izinsiz kullanımı ve haksız işgaller edebiyatımızda şöyle yer bulmuştur:

    “Yıllardır izinsiz ekilip biçilen baba tarlası için mahkemeden talep ettiği **ecrimisil**, haksız işgalin resmi bir tazminat faturasıydı.”
    — Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Yaban

    İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar

    Ecrimisil miktarı belirlenirken gayrimenkulün piyasadaki Emsal Kira bedelleri esas alınır. Taşınmazın haksız kullanımı El Atmanın Önlenmesi davası ile birlikte sonlandırılır. Talepler mahkemede bir Eda Davası şeklinde ileri sürülür.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Ecrimisil davasında zamanaşımı süresi kaç yıldır?

    Ecrimisil davalarında zamanaşımı süresi Yargıtay içtihatları uyarınca geriye dönük 5 yıldır.

    2. Paydaşlar birbirine karşı ecrimisil davası açabilir mi?

    Evet, kural olarak intifadan men (yararlanmadan engelleme) koşulu gerçekleştiği takdirde paydaşlar diğer paydaşa karşı ecrimisil davası açabilir.

  • Duruşma Nedir? Neye Denir?

    Duruşma, usul hukukunda, mahkemenin tarafları, vekilleri, tanıkları ve bilirkişileri yüz yüze dinlemek, delilleri tartışmak ve yargılamayı yürütmek üzere gerçekleştirdiği resmi adli oturumdur.

    Duruşma Usulü ve İlkelere Etkisi

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “mahkemede tarafların ve ilgililerin hazır bulunmasıyla yapılan yargılama oturumu” olarak tanımlanır. Duruşmada sözlülük, doğrudan doğruyalık ve aleniyet ilkeleri geçerlidir.

    TDV İslâm Ansiklopedisi meclis-i kaza maddesinde açıklandığı üzere; kadının tarafları huzuruna toplayarak doğrudan dinlemesi yargılamanın sıhhati için şarttır.

    Edebi Eserlerde Duruşma Kavramı

    Mahkeme salonlarının gerilimli havası edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Hâkimin zili çalmasıyla başlayan **duruşma**, salondaki herkesin nefesini tutarak sonucu beklemesine yol açtı.”
    — Reşat Nuri Güntekin, Çalıkuşu

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Duruşmanın her bir oturumu Celse olarak adlandırılır. Yargılama ortamı Çelişmeli Yargılama esasına dayanır. Duruşma takvimi Tensip zaptıyla çizilir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Duruşmaya katılmamak davayı nasıl etkiler?

    Hukuk davalarında mazeretsiz katılmayan tarafın yokluğunda duruşmaya devam edilir; ceza davalarında ise sanık hakkında zorla getirme çıkarılabilir.

    2. Duruşma tutanağı ne anlama gelir?

    Duruşmada yapılan tüm beyan ve adli işlemlerin zabıt kâtibi tarafından yazıya döküldüğü resmi ispat belgesidir.

  • Dürüstlük Kuralı Nedir? Neye Denir?

    Dürüstlük kuralı (objektif iyi niyet), özel hukukta ve genel hukuk teorisinde, “herkesin haklarını kullanırken ve borçlarını ifa ederken dürüst, makul, namuslu ve orta zekalı bir insanın davranması gerektiği gibi hareket etmesi zorunluluğunu” ifade eden anayasal çatı ilkedir.

    TMK m. 2 Uyarınca Dürüstlük Kuralı

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “hakların kullanılmasında ve borçların yerine getirilmesinde uyulması zorunlu olan dürüstlük esası” olarak tanımlanır. TMK m. 2/2 gereğince, bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz.

    TDV İslâm Ansiklopedisi ‘sözünde durma’ ve ‘doğruluk’ maddelerinde açıklandığı üzere; fıkıh doktrininde dürüstlük ve iyiniyet akitlerin ruhunu teşkil eder.

    Edebi Eserlerde Dürüstlük Kuralı

    Ahlaki ve hukuki dürüstlük edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Kanun maddelerinin ötesinde, insan ilişkilerini ayakta tutan asıl ilke, **dürüstlük kuralı** gereğince verilen söze sadık kalmaktı.”
    — Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Yaban

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Borçların yerine getirilmesinde Akdin İfası dürüstlük kuralına uygun olmalıdır. Sözleşmeye bağlılık Ahde Vefa kuralıyla uyumludur.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Dürüstlük kuralı ile subjektif iyi niyet arasındaki fark nedir?

    Dürüstlük kuralı hakların kullanımındaki objektif davranışı ifade eder; subjektif iyiniyet ise bir hakkın kazanılmasındaki engeli bilmemeyi ifade eder.

    2. Hakkın kötüye kullanılması yasağı nedir?

    Bir hakkın dürüstlük kuralına aykırı olarak başkasına zarar verecek şekilde kullanılması durumudur ve kanunen korunmaz.

  • Dilekçe Nedir? Neye Denir?

    Dilekçe (arzuhal), bir hakkın talebi, şikâyetin bildirilmesi veya idari/adli bir işlemin yapılması amacıyla kamu makamlarına veya mahkemelere sunulan resmi yazılı başvurudur.

    3071 Sayılı Dilekçe Hakkı Kanunu

    Anayasa m. 74 ve 3071 sayılı Kanun uyarınca her vatandaş ve Türkiye’de ikamet eden yabancılar dilekçe hakkına sahiptir.

    Edebi Eserlerde Dilekçe Kavramı

    “Adliye kapısında bekleyen yaşlı adamın elindeki o tek sayfalık **dilekçe**, adalet talebinin resmi yazısıydı.”
    — Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu

    İlişkili Kavramlar

    Davanın açıldığı ana belge Dava Dilekçesi olarak adlandırılır. Karşı tarafın yanıtı Cevap Dilekçesi metnidir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Dilekçeye cevap verme süresi ne kadardır?

    3071 sayılı Kanun uyarınca idari makamlar dilekçelere en geç 30 gün içinde gerekçeli cevap vermek zorundadır.

    2. Dilekçede imza bulunması şart mıdır?

    Evet, dilekçe sahibinin adı, soyadı, adresi ve ıslak/elektronik imzası bulunması zorunludur.

  • Devir Nedir? Neye Denir?

    Devir, bir hakkın, zilyetliğin, mülkiyetin veya borç yükümlülüğünün bir hukuki muamele ile başkasına aktarılması eylemidir.

    Doktrinel Yapısı

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “bir hakkın veya malın başkasına geçirilmesi” şeklinde açıklanır.

    Edebi Eserlerde Devir Kavramı

    “Tapu dairesindeki o resmi **devir** işlemiyle birlikte baba ocağı artık başkasının mülkü haline gelmişti.”
    — Ömer Seyfettin, Efruz Bey

    İlişkili Kavramlar

    Alacağın devredilmesi Temlik sözleşmesidir. Devri kabul eden taraf Devralma işlemini gerçekleştirir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Devir sözleşmesi şekle tabi midir?

    Devredilen hakkın niteliğine göre şekil şartı değişir (taşınmaz devri resmi şekle, alacak devri yazılı şekle tabidir).

    2. Şahsa bağlı haklar devredilebilir mi?

    Kişiye sıkı sıkıya bağlı haklar kural olarak başkasına devredilemez.

  • Devralma Nedir? Neye Denir?

    Devralma, özel hukukta ve ticaret hukukunda, bir hakkın, mülkiyetin, borcun veya şirketin yasal bir işlemle başka bir kişiden kabul edilip mülkiyete dahil edilmesidir.

    Doktrinel Yapısı

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “bir hakkı veya malı devredenden teslim alma” olarak tanımlanır.

    Edebi Eserlerde Devralma

    “Şirket hisselerinin resmi **devralma** süreci tamamlandığında yeni yönetim göreve başladı.”
    — Reşat Nuri Güntekin, Çalıkuşu

    İlişkili Kavramlar

    İşlemin karşı boyutu Devir işlemidir. Mülkiyet iktisabı İktisap kurgusuna dayanır.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Devralma ile devretme arasındaki fark nedir?

    Devretme mülkiyeti veren tarafın, devralma ise mülkiyeti kabul eden tarafın hukuki eylemidir.

    2. Ticari işletme devralması nasıl yapılır?

    Yazılı sözleşme ve ticaret siciline tescil ile yapılır.

  • Derdestlik Nedir? Neye Denir?

    Derdestlik (davanın görülmekte olması engeli), aynı taraflar arasında, aynı konuda ve aynı hukuki sebebe dayanarak daha önce açılmış ve halen görülmekte olan bir davanın varlığı halinde ikinci davanın açılmasını engelleyen olumsuz dava şartıdır.

    HMK m. 114/1-ı Uyarınca Derdestlik

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “davanın halen mahkemede görülmekte olması engeli” olarak açıklanır. HMK uyarınca olumsuz dava şartıdır.

    TDV İslâm Ansiklopedisi dava ve mükerrer yargılama maddelerinde açıklandığı üzere; aynı konuda mükerrer dava açılması adalet düzenini sarsar.

    Edebi Eserlerde Derdestlik Kavramı

    Mükerrer adli süreçler edebiyatımızda şöyle aktarılmıştır:

    “Avukatın mahkemeye sunduğu **derdestlik** itirazı, aynı davanın ikinci kez açılmasını engelleyen resmi bir barikattı.”
    — Halid Ziya Uşaklıgil, Mai ve Siyah

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Görülmekte olan dosya Derdest Dava niteliğindedir. Eksiklik Dava Şartı olarak mahkemece re’sen incelenir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Derdestlik itirazı ne zaman ileri sürülür?

    Kamu düzeninden olduğu için yargılamanın her aşamasında ileri sürülebilir ve hakimce re’sen gözetilir.

    2. Derdestlik tespiti halinde mahkeme ne karar verir?

    Dava şartı yokluğu nedeniyle ikinci davanın usulden reddine karar verir.

  • Derdest Dava Nedir? Neye Denir?

    Derdest dava, görülmekte olan, mahkemece açılmış ve henüz nihai bir kararla kesin olarak sonuçlandırılmamış sürüncemedeki davayı ifade eder.

    Doktrinel Yapısı

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “görülmekte olan dava” şeklinde tanımlanır. Dava açıldığı andan kesin hükme kadar derdest sayılır.

    Edebi Eserlerde Derdest Dava

    “Mahkemedeki o **derdest dava** sonuçlanmadığı için mülk üzerindeki belirsizlik devam ediyordu.”
    — Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu

    İlişkili Kavramlar

    Aynı konuda ikinci kez dava açılması engeli Derdestlik dava şartıdır. Ana dava Asıl Dava konumundadır.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Dava ne zaman derdest hale gelir?

    Dava dilekçesinin mahkeme kaydına girdiği ve harcının ödendiği andan itibaren derdest olur.

    2. Derdest dava ne zaman sona erer?

    Mahkeme kararının kesinleşmesiyle derdestlik durumu sona erer.

Powered by
►
Necessary cookies enable essential site features like secure log-ins and consent preference adjustments. They do not store personal data.
None
►
Functional cookies support features like content sharing on social media, collecting feedback, and enabling third-party tools.
None
►
Analytical cookies track visitor interactions, providing insights on metrics like visitor count, bounce rate, and traffic sources.
None
►
Advertisement cookies deliver personalized ads based on your previous visits and analyze the effectiveness of ad campaigns.
None
Powered by