KimdirNedir.Com

Türkiye'nin Hukuk Rehberi

Kategori: Hukuk Terimleri

  • Emredici Hüküm Nedir? Neye Denir?

    Emredici hüküm, kamu düzenini, genel ahlakı ve kişilik haklarını korumak amacıyla konulan, tarafların aksini kararlaştıramayacakları mutlak bağlayıcı kanun maddesidir.

    TBK m. 27 ve Emredici Hükümler

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “aksine sözleşme yapılamayan mutlak kanun kuralı” olarak tanımlanır. TBK m. 27 uyarınca emredici hükümlere aykırı sözleşmeler kesin olarak hükümsüzdür (kesin hükümsüzlük/butlan).

    TDV İslâm Ansiklopedisi nass ve ahkâm maddelerinde vurgulandığı üzere; şer’an emredici olan kuralların aksine şart koşulması batıldır.

    Edebi Eserlerde Emredici Hüküm Kavramı

    Kanunların katılığı edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Kanunun o **emredici hüküm** maddeleri karşısında, tarafların kendi aralarında yaptığı özel anlaşma tamamen geçersiz kaldı.”
    — Halid Ziya Uşaklıgil, Mai ve Siyah

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Emredici hükme aykırı yapılan akit Butlan ile sakatlanır. Kurulan işlem Akit hürriyetini kısıtlar.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Bir hükmün emredici olduğu nasıl anlaşılır?

    Kanun maddesindeki “şarttır”, “yasaktır”, “aksi yapılamaz”, “geçersizdir” gibi ifadelerden ve kamu düzenini koruma amacından anlaşılır.

    2. Emredici hükme aykırı sözleşmenin yaptırımı nedir?

    Kesin hükümsüzlük (mutlak butlan) yaptırımına tabidir.

  • Emsal Karar Nedir? Neye Denir?

    Emsal karar, yüksek mahkemelerin (Yargıtay, Danıştay, Anayasa Mahkemesi) benzer hukuki uyuşmazlıklarda daha önce vermiş olduğu, ilk derece mahkemeleri ve uygulayıcılar için yol gösterici, örnek içtihat kararıdır.

    Emsal Kararın Hukuki Niteliği

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “benzer olaylarda örnek alınan yüksek mahkeme kararı” olarak tanımlanır. İçtihadı Birleştirme Kararları mutlak bağlayıcı iken, daire kararları yol gösterici emsal niteliğindedir.

    TDV İslâm Ansiklopedisi emsal ve içtihat maddelerinde açıklandığı üzere; adli istikrarın ve hukuki belirliliğin sağlanması emsal kararların takibiyle mümkündür.

    Edebi Eserlerde Emsal Karar Kavramı

    Yüksek mahkeme içtihatları edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Avukatın dosyaya sunduğu Yargıtay **emsal karar** metni, mahkemenin gidişatını tek bir celsede değiştirdi.”
    — Ömer Seyfettin, Efruz Bey

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Emsal kararları oluşturan üst inceleme mercii Temyiz organıdır. Yasal kurallar Kanun tefsirleriyle netleşir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. İlk derece mahkemesi emsal karara uymak zorunda mıdır?

    İçtihadı birleştirme kararları hariç kural olarak daire kararları bağlayıcı değil, emsal (yol gösterici) niteliktedir.

    2. Emsal karar nereden bulunur?

    Yüksek mahkemelerin emsal karar arama portalı veya Resmi Gazete üzerinden ulaşılır.

  • El Koyma Nedir? Neye Denir?

    El koyma, ceza muhakemesi hukukunda, ispat aracı olabilecek veya eşya/kazanç müsaderesine konu olabilecek eşya veya malvarlığı değerleri üzerinde zilyedin zilyetlik yetkisinin mahkeme veya hakim kararıyla geçici olarak kaldırılması koruma tedbiridir.

    CMK m. 123-134 Uyarınca El Koyma

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “suç eşyasına veya delillere geçici olarak kamu gücüyle el konulması” olarak tanımlanır. Hakim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde savcının yazılı emriyle uygulanır.

    TDV İslâm Ansiklopedisi müsadere ve zilyetlik maddelerinde açıklandığı üzere; suç aletlerine ve haksız kazanca devletçe el konulması adli emniyet tedbiridir.

    Edebi Eserlerde El Koyma Kavramı

    Suç eşyalarına el konulması edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Zabıta ekiplerinin evde yaptığı arama sonrası suç aletlerine kararla **el koyma** işlemi yapıldı.”
    — Reşat Nuri Güntekin, Çalıkuşu

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    İşlemi yürüten güvenlik güçleri Adli Kolluk birimleridir. Şüpheli durumlar Adli Kontrol tedbirleriyle sürdürülür.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. El koyma kararını kim verir?

    Kural olarak sulh ceza hakimi verir; gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle de yapılabilir (hakim onayına sunulur).

    2. El konulan eşya ne zaman iade edilir?

    Soruşturma veya kovuşturma sonunda müsadere edilmesine karar verilmeyen eşya sahibine iade edilir.

  • El Atmanın Önlenmesi Nedir? Neye Denir?

    El atmanın önlenmesi (müdahalenin men’i), eşya hukukunda malikin mülkiyet hakkından doğan yetkilerini kullanmasının haksız olarak engellenmesi halinde, bu haksız müdahalenin durdurulması amacıyla açtığı ayni davadır.

    TMK m. 683 Uyarınca Müdahalenin Men’i

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “mülkiyet hakkına yapılan haksız tecavüzün durdurulması davası” olarak tanımlanır. TMK m. 683 gereğince malik, malını haksız olarak elinde tutan kimseye karşı istihkak davası açabileceği gibi, her türlü haksız el atmanın önlenmesini de dava edebilir.

    TDV İslâm Ansiklopedisi gasp ve mülkiyet maddelerinde açıklandığı üzere; haksız tecavüzün kaldırılması ve mülkiyet sınırlarının korunması temel kuraldır.

    Edebi Eserlerde El Atmanın Önlenmesi Kavramı

    Mülkiyet kavgaları edebiyatımızda şöyle yer bulmuştur:

    “Arazisine yapılan haksız tecavüzü durdurmak için açtığı **el atmanın önlenmesi** davası, mülkiyet hakkının en doğal savunmasıydı.”
    — Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Yaban

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Dava mülkiyetten kaynaklanan bir Ayni Hak davasıdır. Geçmiş dönem haksız kullanım için Ecrimisil talep edilir. Arazideki binalar için Enkaz Bedeli hesaplanabilir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. El atmanın önlenmesi davası zamanaşımına tabi midir?

    Mülkiyet hakkına dayandığı için haksız müdahale devam ettiği sürece zamanaşımına tabi değildir.

    2. Görevli mahkeme neresidir?

    Taşınmazın bulunduğu yerdeki Asliye Hukuk Mahkemesidir.

  • Ek Karar Nedir? Neye Denir?

    Ek karar, mahkemenin esasa ilişkin nihai kararı verdikten sonra, unutulan, tamamlanması gereken usul işlemlerine (harç, yargılama gideri, vekalet ücreti, temyiz/istinaf reddi) dair kurduğu ilave karardır.

    HMK m. 305/A ve Ek Karar Müessesesi

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “nihai karardan sonra verilen ilave mahkeme kararı” olarak tanımlanır. HMK m. 305/A uyarınca hükmün tamamlanması ve tavzihi süreçlerinde verilir.

    Edebi Eserlerde Ek Karar Kavramı

    “Mahkemenin sonradan tebliğ ettiği **ek karar**, yargılama masraflarının kimin üzerinde kalacağını tescil ediyordu.”
    — Sabahattin Ali, Kürk Mantolu Madonna

    İlişkili Kavramlar

    Mahkemenin adli takvim kararları Ara Karar niteliğindedir. İşlemler resmi İlam belgesine eklenir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Ek karara karşı temyiz veya istinafa başvurulabilir mi?

    Evet, ek kararlar da asıl kararın tabi olduğu kanun yollarına tabidir.

    2. Ek karar hangi durumlarda verilir?

    Nihai kararda unutulan yargılama giderleri veya kanun yolu başvurularının reddi hallerinde verilir.

  • Ek Dava Nedir? Neye Denir?

    Ek dava, kısmi dava açmış olan davacının, saklı tuttuğu alacak bölümü için daha sonra aynı veya ayrı bir mahkemede açtığı ilave davadır.

    HMK uyarınca Ek Dava Mantığı

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “saklı tutulan alacak bölümü için açılan ilave dava” olarak tanımlanır. Kısmi davada fazlaya ilişkin hakların saklı tutulması ek dava açma hakkını korur.

    Edebi Eserlerde Ek Dava Kavramı

    Devam eden yargılamalar edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Tazminatın kalan kısmı için açılan o **ek dava**, ilk dosyanın kararıyla doğrudan bağlantılıydı.”
    — Halid Ziya Uşaklıgil, Mai ve Siyah

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Ek davanın dayandığı ilk dosya Asıl Dava niteliğindedir. Alacak miktarının baştan belirlenemediği durumlar Belirsiz Alacak Davası mekanizmasıyla yürütülür.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Ek dava asıl davayla birleştirilebilir mi?

    Evet, aralarında bağlantı bulunduğu için HMK m. 166 uyarınca birleştirme kararı verilebilir.

    2. Ek davada zamanaşımı nasıl kesilir?

    Zamanaşımı sadece kısmi davada istenen miktar için kesilir; kalan miktar için ek dava açılmadıkça zamanaşımı işlemeye devam eder.

  • Ehliyet Nedir? Neye Denir?

    Ehliyet, medeni hukuk rejiminde, bir kişinin haklara sahip olabilme (hak ehliyeti) ve kendi fiilleriyle hukuki sonuçlar doğurabilme (fiil ehliyeti) yeteneğidir.

    TMK Sistematiğinde Ehliyet Türleri

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “hukuki işlem yapabilme ve hak sahibi olma gücü” olarak tanımlanır. TMK uyarınca hak ehliyeti pasif, fiil ehliyeti aktif niteliktedir.

    TDV İslâm Ansiklopedisi ehliyet maddesinde açıklandığı üzere; fıkıhta ehliyet, ehliyyetü’l-vücûb (hak ehliyeti) ve ehliyyetü’l-edâ (fiil ehliyeti) olarak iki ana kategoride düzenlenmiştir.

    Edebi Eserlerde Ehliyet Kavramı

    Yasal yetkinlik edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Ergin yaşa ulaşmanın ötesinde akil davranabilmek, kanun önünde tam bir **ehliyet** sahibi sayılmanın ilk şartıydı.”
    — Reşat Nuri Güntekin, Çalıkuşu

    İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar

    Mahkemede taraf olabilmek Dava Ehliyeti ile sağlanır. Sınırlı durumlar Sınırlı Ehliyetli statüsünü doğurur.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Hak ehliyeti ne zaman başlar?

    Sağ ve tam doğmak şartıyla ana rahmine düşüldüğü andan itibaren başlar.

    2. Fiil ehliyetinin şartları nelerdir?

    Ergin olmak, ayırt etme gücüne sahip olmak ve kısıtlı olmamaktır.

  • Eda Davası Nedir? Neye Denir?

    Eda davası, davacının, davalının bir şeyi vermeye, yapmaya veya yapmamaya mahkûm edilmesini talep ettiği, hükmün icra edilebilir bir emir içerdiği dava türüdür.

    HMK m. 105 Uyarınca Eda Davası

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “davalının bir edimde bulunmaya mahkûm edilmesinin istendiği dava” olarak açıklanır. HMK m. 105 gereğince eda davası ile borçlunun edimini yerine getirmesi (ifa) istenir.

    TDV İslâm Ansiklopedisi eda ve dava maddelerinde belirtildiği üzere; borçlanılan şeyin aynen veya nakden mahkemece hükme bağlanıp tahsil edilmesi eda talebinin temelidir.

    Edebi Eserlerde Eda Davası Kavramı

    Tahsilat ve mahkûmiyet talepleri edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Açtığı o para alacağı **eda davası**, borçlunun kaçamayacağı bir mahkeme ilamına dönüşmek üzereydi.”
    — Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Eda davası mahkemece verilen nihai bir Esasa İlişkin Karar ile sonuçlanır. Kararın infazı icra dairesinden talep edilir. İşlem öncesi tazminat için Ecrimisil talepleri yapılabilir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Eda davası tespit davasını kapsar mı?

    Evet, eda davası açıldığında hakkın varlığı da kendiliğinden tespit edilmiş sayılır (her eda davası tespit unsurunu içinde barındırır).

    2. Eda davası ilamlı icraya konulabilir mi?

    Evet, eda davaları sonucunda verilen hükümler icra edilebilir (ilam) nitelik taşır.

  • Ecrimisil Nedir? Neye Denir?

    Ecrimisil (haksız işgal tazminatı), bir taşınır veya taşınmaz malın, sahibinin rızası olmaksızın kötüniyetli zilyet tarafından haksız olarak kullanılması nedeniyle hak sahibine ödenmesi gereken en az kira bedeli düzeyindeki tazminattır.

    Ecrimisil Müessesesinin Fıkhi ve Pozitif Yapısı

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “bir malın izinsiz kullanılmasından doğan haksız işgal tazminatı, ecrmisil” olarak tanımlanır. İslâm hukuku (fıkıh) doktrininde bu kavram ecr-i misil (benzer emsal kira/ücret) terimiyle ifade olunur.

    TDV İslâm Ansiklopedisi ecr-i misil ve gasp maddelerinde açıklandığı üzere; başkasının mülkünü izinsiz kullanıp menfaat sağlayan kimsenin emsal kira bedelini ödemesi dürüstlük ve adalet gereğidir.

    TMK m. 995 Uyarınca Ecrimisil

    4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 995. maddesi gereğince, iyiniyetli olmayan zilyet, geri vermekle yükümlü olduğu şeyi alıkoymuş olması yüzünden hak sahibine verdiği zararlar ve elde ettiği veya elde etmeyi ihmal ettiği ürünler karşılığında ecrimisil ödemekle mükelleftir.

    Edebi Eserlerde Ecrimisil Kavramı

    Arazilerin izinsiz kullanımı ve haksız işgaller edebiyatımızda şöyle yer bulmuştur:

    “Yıllardır izinsiz ekilip biçilen baba tarlası için mahkemeden talep ettiği **ecrimisil**, haksız işgalin resmi bir tazminat faturasıydı.”
    — Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Yaban

    İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar

    Ecrimisil miktarı belirlenirken gayrimenkulün piyasadaki Emsal Kira bedelleri esas alınır. Taşınmazın haksız kullanımı El Atmanın Önlenmesi davası ile birlikte sonlandırılır. Talepler mahkemede bir Eda Davası şeklinde ileri sürülür.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Ecrimisil davasında zamanaşımı süresi kaç yıldır?

    Ecrimisil davalarında zamanaşımı süresi Yargıtay içtihatları uyarınca geriye dönük 5 yıldır.

    2. Paydaşlar birbirine karşı ecrimisil davası açabilir mi?

    Evet, kural olarak intifadan men (yararlanmadan engelleme) koşulu gerçekleştiği takdirde paydaşlar diğer paydaşa karşı ecrimisil davası açabilir.

  • Duruşma Nedir? Neye Denir?

    Duruşma, usul hukukunda, mahkemenin tarafları, vekilleri, tanıkları ve bilirkişileri yüz yüze dinlemek, delilleri tartışmak ve yargılamayı yürütmek üzere gerçekleştirdiği resmi adli oturumdur.

    Duruşma Usulü ve İlkelere Etkisi

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “mahkemede tarafların ve ilgililerin hazır bulunmasıyla yapılan yargılama oturumu” olarak tanımlanır. Duruşmada sözlülük, doğrudan doğruyalık ve aleniyet ilkeleri geçerlidir.

    TDV İslâm Ansiklopedisi meclis-i kaza maddesinde açıklandığı üzere; kadının tarafları huzuruna toplayarak doğrudan dinlemesi yargılamanın sıhhati için şarttır.

    Edebi Eserlerde Duruşma Kavramı

    Mahkeme salonlarının gerilimli havası edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Hâkimin zili çalmasıyla başlayan **duruşma**, salondaki herkesin nefesini tutarak sonucu beklemesine yol açtı.”
    — Reşat Nuri Güntekin, Çalıkuşu

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Duruşmanın her bir oturumu Celse olarak adlandırılır. Yargılama ortamı Çelişmeli Yargılama esasına dayanır. Duruşma takvimi Tensip zaptıyla çizilir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Duruşmaya katılmamak davayı nasıl etkiler?

    Hukuk davalarında mazeretsiz katılmayan tarafın yokluğunda duruşmaya devam edilir; ceza davalarında ise sanık hakkında zorla getirme çıkarılabilir.

    2. Duruşma tutanağı ne anlama gelir?

    Duruşmada yapılan tüm beyan ve adli işlemlerin zabıt kâtibi tarafından yazıya döküldüğü resmi ispat belgesidir.

Powered by
►
Necessary cookies enable essential site features like secure log-ins and consent preference adjustments. They do not store personal data.
None
►
Functional cookies support features like content sharing on social media, collecting feedback, and enabling third-party tools.
None
►
Analytical cookies track visitor interactions, providing insights on metrics like visitor count, bounce rate, and traffic sources.
None
►
Advertisement cookies deliver personalized ads based on your previous visits and analyze the effectiveness of ad campaigns.
None
Powered by