KimdirNedir.Com

Türkiye'nin Hukuk Rehberi

Kategori: Hukuk Terimleri

  • Aleniyet Nedir? Neye Denir?

    Aleniyet, duruşmaların, kararların ve resmi kayıtların gizli kalmayıp herkese açık ve denetlenebilir olması ilkesidir.

    Usul Hukukunda Aleniyet

    Anayasa m. 141 gereğince mahkemelerde duruşmaların herkese açık yapılması esastır.

    Edebi Eserlerde Aleniyet

    “Duruşma salonundaki **aleniyet**, adaletin gözler önünde tecelli ettiğini gösteriyordu.”
    — Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu

    İlişkili Kavramlar

    Karşıtı gizlilik içeren Pinhan durumlarıdır. Düzenlemeler Kanun ile yapılır.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Aleniyet ilkesi neleri kapsar?

    Duruşmaların izleyicilere açıklığını ve resmi sicillerin incelenebilirliğini kapsar.

    2. Aleniyetin kısıtlanması mümkün müdür?

    Kamu güvenliği veya genel ahlak gereği mahkeme kararıyla kapalı duruşma yapılabilir.

  • Alacaklı Nedir? Neye Denir?

    Alacaklı, borç ilişkisinin aktif süjesi olup, borçludan belirli bir edimin yerine getirilmesini isteme yasal yetkisine sahip olan gerçek veya tüzel kişidir.

    Hukuki Statüsü

    Alacaklı borcun ifasını talep etme ve ödenmeme durumunda cebri icra organlarına başvurma hakkını elinde bulundurur.

    Edebi Eserlerde Alacaklı

    “Kapıyı çalan **alacaklı** adam, elindeki senedi göstererek alacağını hemen tahsil etmek istiyordu.”
    — Reşat Nuri Güntekin, Çalıkuşu

    İlişkili Kavramlar

    İstenen edim Alacak hakkıdır. Borçlunun mallarına el konulması İhtiyati Haciz kararıyla güvenceye alınır.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Alacaklı icra takibi yapabilir mi?

    Evet, vadesi gelmiş alacağını ödemeyen borçluya karşı icra takibi başlatabilir.

    2. Müteselsil alacaklılık nedir?

    Birden fazla alacaklıdan her birinin borcun tamamını istemeye yetkili olduğu durumdur.

  • Alacak Nedir? Neye Denir?

    Alacak, borç ilişkisi uyarınca alacaklının borçludan isteme hakkına sahip olduğu verme, yapma veya yapmama şeklindeki edim hakkıdır.

    Doktrinel Yapısı

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “bir kimsenin başkasından istemeye yetkili olduğu mal veya para” olarak tanımlanır.

    Edebi Eserlerde Alacak

    “Ticarethaneden kalan o eski **alacak** senetleri, ailenin elinde tek maddi teselli olarak duruyordu.”
    — Ahmet Hamdi Tanpınar, Huzur

    İlişkili Kavramlar

    Hak sahibi Alacaklı konumundadır. Zamanı gelen alacak Muaccel sayılır.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Alacak hakkı nisbi hak mıdır?

    Evet, alacak hakkı sadece borç ilişkisinin borçlusuna karşı ileri sürülebilen nisbi bir haktır.

    2. Alacak zamanaşımına uğrar mı?

    Evet, genel zamanaşımı süresi borçlar hukukunda kural olarak 10 yıldır.

  • Akit Serbestisi Nedir? Neye Denir?

    Akit serbestisi (sözleşme hürriyeti), kişilerin diledikleri kimselerle, kanunun emredici hükümlerine aykırı olmamak kaydıyla diledikleri konuda sözleşme kurabilme serbestisidir.

    TBK m. 26 ve Anayasa Çerçevesi

    Anayasa m. 48 ve TBK m. 26 uyarınca herkes sözleşme yapma hürriyetine sahiptir. Sınırını kamu düzeni ve genel ahlak çizer.

    Edebi Eserlerde Akit Serbestisi

    “Kanunun çizdiği sınırlar içinde **akit serbestisi** hakkını kullanan iki tüccar, yeni bir ortaklık kurdu.”
    — Halid Ziya Uşaklıgil, Mai ve Siyah

    İlişkili Kavramlar

    Kurulan işlem Akit olarak adlandırılır. Hükümler Kanun sınırına takılabilir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Sözleşme serbestisinin sınırları nelerdir?

    Kanunun emredici hükümleri, kamu düzeni, kişilik hakları ve genel ahlaktır.

    2. Yasak konuda yapılan sözleşme geçerli midir?

    Hayır, kanunun yasakladığı konulardaki sözleşmeler kesin olarak hükümsüzdür (kesin hükümsüzlük).

  • Akdin İfası Nedir? Neye Denir?

    Akdin ifası, sözleşmeyle üstlenilen borç ediminin amacına uygun biçimde yerine getirilerek sözleşmesel borcun sona erdirilmesidir.

    Doktrinel Yapısı

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “sözleşme borcunun ödenmesi, yerine getirilmesi” şeklinde açıklanır.

    Edebi Eserlerde Akdin İfası

    “Sözleşmedeki tüm şartları tam zamanında yerine getirerek **akdin ifası** sağlandığında taraflar el sıkıştı.”
    — Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu

    İlişkili Kavramlar

    Borcun ödenmesi Aynen İfa veya nakdi ödeme ile olur. Bağlılık Ahde Vefa kuralına dayanır.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Akdin ifası ne zaman gerçekleşir?

    Borçlanılan edim sözleşmeye uygun teslim edildiğinde gerçekleşir.

    2. İfa etmeme durumunda ne olur?

    Alacaklı tazminat veya zorunlu icra talep edebilir.

  • Akdin Feshi Nedir? Neye Denir?

    Akdin feshi, sürekli borç ilişkisi doğuran bir sözleşmenin taraflardan birinin tek taraflı irade beyanıyla geleceğe etkili olarak sona erdirilmesidir.

    Doktrinel Yapısı

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “sözleşmenin bozulması, bozulup hükümsüz kılınması” olarak tanımlanır.

    Edebi Eserlerde Akdin Feshi

    “İmzalanan o resmi bildirimle **akdin feshi** gerçekleştiğinde iki ortak yollarını resmen ayırdı.”
    — Reşat Nuri Güntekin, Çalıkuşu

    İlişkili Kavramlar

    Temel ilişki Akit metnine dayanır. İhlaller Ağır Kusur durumunda feshi haklı kılar.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Akdin feshi geriye etkili midir?

    Kural olarak fesih geleceğe etkili sonuç doğurur.

    2. Haklı nedenle fesih nedir?

    Sözleşmeyi çekilmez kılan ağır ihlaller halinde süresinden önce yapılan fesihtir.

  • Akit Nedir? Neye Denir?

    Akit (sözleşme/mukavele), iki veya daha fazla kişinin karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanlarıyla hukuki sonuç doğurmak üzere kurdukları işlemdir.

    Akit Kavramının Yapısı

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “sözleşme, mukavele” olarak yer alır. İslâm hukukunda icap ve kabul ile kurulur.

    Edebi Eserlerde Akit

    “İki taraf arasında yapılan o **akit**, sözün namus olduğunu bir kez daha kanıtlıyordu.”
    — Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Yaban

    İlişkili Kavramlar

    Sözleşme kurma özgürlüğü Akit Serbestisi esasına dayanır. Borç sonlanması Akdin İfası ile gerçekleşir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Akit nasıl kurulur?

    İrade beyanlarının karşılıklı ve birbirine uygun olarak açıklanmasıyla kurulur.

    2. Akdin geçerlilik şartları nelerdir?

    Ehliyet, hukuka ve ahlaka uygunluk ile kanuni şekil şartlarıdır.

  • Ahde Vefa Nedir? Neye Denir?

    Ahde vefa (Pacta Sunt Servanda), sözleşmeler hukukunun temeli olup “yapılan akitlere ve verilen sözlere sadık kalınması kuralı”dır.

    Doktrinel ve Fıkhi Temelleri

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “sözünde durma” olarak açıklanır. Mâide Sûresi 1. ayetindeki “Akitlerin gereğini yerine getirin” emri normatif temelidir.

    Pozitif Hukuktaki Yeri

    Sözleşme şartlarına aynen uyulması esastır. İstisnası TBK m. 138’deki aşırı ifa güçlüğüdür.

    Edebi Eserlerde Ahde Vefa

    “Verilen söz, yazılı kanunlardan önce insanın haysiyetindeki **ahde vefa** duygusuna dayanmalıdır.”
    — Ömer Seyfettin, Efruz Bey

    İlişkili Kavramlar

    Akit hükümleri Akit metniyle kurulur. Edimler Akdin İfası ile söner.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Ahde vefa ne demektir?

    Sözleşmeyle üstlenilen borçlara sadık kalma zorunluluğudur.

    2. Ahde vefa ilkesinin esnetilmesi mümkün müdür?

    Öngörülemeyen olağanüstü durumlarda uyarlama davalarıyla esnetilebilir.

  • Ağır Kusur Nedir? Neye Denir?

    Ağır kusur, borçlar hukukunda ve sorumluluk hukukunda, “en basit tedbirsizlik ve özenin bile gösterilmediği, kast olmasa dahi kast yakın derecede büyük bir ihmal ve tedbirsizlik içeren haksız davranış” durumudur.

    Ağır Kusurun Doktrinel Niteliği

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “bağışlanması mümkün olmayan büyük ihmal” olarak açıklanır. İslâm hukuku sorumluluk rejiminde özen yükümlülüğünün ağır ihlali fahiş ihmal olarak adlandırılır.

    TDV İslâm Ansiklopedisi borç ve tazminat maddelerinde açıklandığı üzere; kasta yakın ihmallerde borçlunun tazminat sorumluluğu hafifletilemez.

    Türk Borçlar Kanunundaki Yeri

    TBK m. 115 uyarınca, borçlunun ağır kusurundan sorumlu olmayacağına ilişkin önceden yapılan anlaşmalar kesin olarak hükümsüzdür.

    Edebi Eserlerde Ağır Kusur Kavramı

    Göz göre göre yapılan ihmaller edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Görevlinin o affedilmez ihmali basit bir kaza değil, hukuken **ağır kusur** sayılacak devasa bir sorumsuzluk örneğiydi.”
    — Sabahattin Ali, Kürk Mantolu Madonna

    İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar

    Ağır kusur sonucu zarar veren Fail tazminat öder. Şartlar ihlal edildiğinde sözleşme Akdin Feshi yoluyla bozulur.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Ağır kusur ile kast arasındaki fark nedir?

    Kast haksız sonucu bilerek ve isteyerek gerçekleştirmektir; ağır kusurda ise sonuç istenmese de kasta yakın derecede büyük bir ihmal gösterilmiştir.

    2. Ağır kusur tazminat miktarını nasıl etkiler?

    Ağır kusur durumunda hakim tazminat miktarında indirim yapamaz.

  • Af Nedir? Neye Denir?

    Af, ceza hukukunda ve anayasa hukukunda, devletin ceza verme veya verilmiş cezayı infaz etme yetkisinden kamu yararı gerekçesiyle vazgeçmesini sağlayan hukuki müessesedir.

    Af Türleri ve Fıkhi Altyapısı

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “genel veya özel af yoluyla cezanın kaldırılması” olarak tanımlanır. İslâm ceza hukukunda af (afv), mağdurun kısas hakkından vazgeçmesi veya devlet başkanının ta’zîr cezalarını kaldırması şeklinde uygulanır.

    TDV İslâm Ansiklopedisi af maddesinde vurgulandığı üzere; toplumsal barışın tesisi için af yetkisi adalet sisteminin merhamet kapısıdır.

    Genel Af ve Özel Af Ayrımı

    Anayasa m. 87 uyarınca TBMM üye tamsayısının 3/5 çoğunluğu ile af kanunu çıkarabilir. Genel af hem suçu hem cezayı ortadan kaldırır; özel af ise hapis cezasını kaldırır veya azaltır ancak mahkûmiyet sıfatını silmez.

    Edebi Eserlerde Af Kavramı

    Mahkûmların af beklentisi edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Gazetelerde çıkan **af** haberi, zindandaki mahkûmlar için yeniden hürriyete kavuşmanın en büyük müjdesiydi.”
    — Ömer Seyfettin, Efruz Bey

    İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar

    Af kararı Kanun ile çıkarılır. Ceza mahkûmiyetleri Adli Sicil kaydından silinir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Genel af ile özel af arasındaki fark nedir?

    Genel af kamu davasını ve cezayı tüm sonuçlarıyla düşürür; özel af ise sadece cezanın infazını kaldırır veya hafifletir.

    2. Af kanununu kim çıkarır?

    Anayasa uyarınca affı sadece Türkiye Büyük Millet Meclisi nitelikli çoğunlukla çıkarabilir.

Powered by
►
Necessary cookies enable essential site features like secure log-ins and consent preference adjustments. They do not store personal data.
None
►
Functional cookies support features like content sharing on social media, collecting feedback, and enabling third-party tools.
None
►
Analytical cookies track visitor interactions, providing insights on metrics like visitor count, bounce rate, and traffic sources.
None
►
Advertisement cookies deliver personalized ads based on your previous visits and analyze the effectiveness of ad campaigns.
None
Powered by