Tahdîdî, kanun maddelerinin ve hukuki kuralların tefsirinde, “sayılan hususların sınırlı olduğunu, kıyas veya genişletici yorum yoluyla çoğaltılamayacağını, örnekseme kabul etmeyen katı sınırı” ifade eden teknik bir terimdir.
Tahdîdî Niteliğin Doktrinel ve Yorum Hukukundaki Yeri
Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “sınırlayıcı, tahdit edici, sayılanlarla kısıtlı olan” olarak tanımlanır. Karşıtı, örnek kabilinden sayılan durumları ifade eden tâdâdî (temsilî) kavramıdır.
TDV İslâm Ansiklopedisi fıkıh usulü ve lafızlar maddelerinde açıklandığı üzere; ibadetlerde ve ceza hükümlerinde (hadler) nassların tahdîdî olması esastır; kıyas yoluyla yeni ceza ihdas edilemez.
Mevzuat Uygulamasında Tahdîdî Sayım
Ceza hukukunda suç ve cezaların kanuniliği ilkesi (TCK m. 2) uyarınca ceza kuralları tahdîdîdir. Aynı şekilde kamu düzenini ilgilendiren dava şartları, hak düşürücü süreler ve bozma sebepleri mevzuatta tahdîdî olarak sayılmıştır.
Edebi Eserlerde Tahdîdî Kavramı
Kanunların katı sınırları edebiyatımızda şöyle aktarılmıştır:
“Hâkim, kanundaki **tahdîdî** maddeleri işaret ederek, sayılan sebepler dışında hiçbir bahanesini kabul edemeyeceğini soğuk bir resmiyetle söyledi.”
— Ahmet Hamdi Tanpınar, Huzur
İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar
Tahdîdî sayım ilkesi Roma hukukundaki Numerus Clausus kuralı ile özdeştir. Sınırlı haklar Ayni hak rejimiyle korunur.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. Tahdîdî sayım ne demektir?
Kanun maddesinde belirtilen hallerin tek tek ve sınırlı olarak sayılması, bunun dışında yeni durumların eklenememesidir.
2. Tahdîdî sayım ile tadadı sayım arasındaki fark nedir?
Tahdîdî sayımda listelenenler dışındakiler kapsama girmez; tadadı (temsili) sayımda ise verilen örnekler çoğaltılabilir.