KimdirNedir.Com

Türkiye'nin Hukuk Rehberi

Kategori: Hukuk Terimleri

  • Adli Kolluk Nedir? Neye Denir?

    Adli kolluk, ceza muhakemesinde, cumhuriyet savcısının emri altında suçların araştırılması, delillerin toplanması ve şüphelilerin yakalanması görevlerini yürüten emniyet, jandarma ve sahil güvenlik görevlileridir.

    Adli Kolluğun CMK m. 164 Uyarınca Görevleri

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “soruşturma işlemlerini yürütmekle görevli kolluk kuvveti” olarak tanımlanır.

    TDV İslâm Ansiklopedisi şurta maddesinde belirtildiği üzere; adli kolluk tarihi İslâm devletlerindeki şurta teşkilatına dayanır.

    Edebi Eserlerde Adli Kolluk Kavramı

    Soruşturma amirleri ve polisler edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Olay yerine ilk ulaşan **adli kolluk** amirleri, suç delillerini titizlikle toplayıp tutanağa geçiriyordu.”
    — Halid Ziya Uşaklıgil, Mai ve Siyah

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Adli kolluk işlemleri şüphelinin Eşkâl tespiti ile başlar. Denetimler Adli Kontrol tedbirleriyle sürdürülür.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Adli kolluk kime bağlı çalışır?

    Adli görevleri bakımından doğrudan Cumhuriyet savcısına bağlı olarak çalışır.

    2. İdari kolluk ile adli kolluk arasındaki fark nedir?

    İdari kolluk suç işlenmesini önlemeye çalışır; adli kolluk ise işlenmiş olan suçları araştırır ve delil toplar.

  • Adli Kontrol Nedir? Neye Denir?

    Adli kontrol, ceza muhakemesi hukukunda, tutuklama sebeplerinin varlığı halinde, şüpheli veya sanığın özgürlüğünü tamamen kısıtlamak yerine belirli yükümlülüklere tabi tutularak denetim altına alınmasını sağlayan koruma tedbiridir.

    Adli Kontrolün CMK m. 109 Uyarınca Esasları

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “tutuklama yerine uygulanan denetimli serbestlik tedbiri” şeklinde tanımlanır. CMK m. 109 uyarınca yurt dışına çıkış yasağı, imza atma yükümlülüğü gibi tedbirleri içerir.

    TDV İslâm Ansiklopedisi kefalet ve hürriyet maddelerinde açıklandığı üzere; tutuklama gibi ağır tedbirler yerine kefalet ve denetim usullerinin uygulanması orantılılık ilkesinin gereğidir.

    Edebi Eserlerde Adli Kontrol Kavramı

    Özgürlüğün denetim altına alınması edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Hakkında verilen **adli kontrol** kararıyla her hafta karakola imza atmaya giderken, hürriyetin ne kadar kıymetli bir hazine olduğunu anlıyordu.”
    — Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu

    İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar

    Adli kontrol tedbirlerini yürüten birimler Adli Kolluk güçleridir. Şüpheli ceza davasında Fail olarak yargılanır.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Adli kontrol kararına itiraz edilebilir mi?

    Evet, kararın tebliğ veya tefhiminden itibaren 7 gün içinde asliye ceza mahkemesine itiraz edilebilir.

    2. Adli kontrol tedbirine uyulmazsa ne olur?

    Adli kontrol yükümlülüklerine ihlal eden şüpheli veya sanık hakkında hemen tutuklama kararı verilebilir.

  • Adli Sicil Nedir? Neye Denir?

    Adli sicil (sabıka kaydı), bir kişi hakkında ceza mahkemelerince verilen ve kesinleşmiş olan mahkûmiyet hükümlerinin Adalet Bakanlığı bünyesindeki merkezi sisteme kaydedildiği resmi kayıttır.

    Adli Sicil Kanunu ve Kayıt Esasları

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “kesinleşmiş ceza mahkûmiyetlerinin tutulduğu resmi kayıt” olarak tanımlanır. 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu uyarınca hapis ve adli para cezaları buraya işlenir.

    TDV İslâm Ansiklopedisi ceza ve sicil maddelerinde belirtildiği üzere; suç geçmişinin takibi cezada tekerreür ve adli itibarın korunması açısından önem taşır.

    Silinme Koşulları

    Cezanın infaz edilmesiyle kayıt adli sicilden çıkarılarak arşiv kaydına alınır.

    Edebi Eserlerde Adli Sicil Kavramı

    Sabıka kaydının insan hayatına etkisi edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Eline tutuşturulan o temiz **adli sicil** belgesi, geçmişin gölgelerinden kurtulup yeni bir hayata başlamasının ilk adımıydı.”
    — Reşat Nuri Güntekin, Çalıkuşu

    İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar

    Sicil kayıtları Adli Yargı kararlarıyla oluşur. Kesinleşmiş cezalar mahkemece verilen İlam hükümlerine dayanır.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Adli sicil kaydı ne zaman silinir?

    Cezanın infazı tamamlandığında adli sicil kaydı silinerek arşiv kaydına aktarılır.

    2. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) adli sicilde görünür mü?

    HAGB kararları genel adli sicil kaydında görünmez, kendine özgü ayrı bir sistemde tutulur.

  • Adli Yargı Nedir? Neye Denir?

    Adli yargı, genel yargı düzeninde idari ve anayasal yargı dışında kalan, kişiler arasındaki özel hukuk uyuşmazlıkları ile ceza davalarını çözmekle görevli olan ana yargı koludur.

    Adli Yargı Düzeninin Yapısı

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “özel hukuk ve ceza davalarına bakan genel yargı düzeni” olarak tanımlanır.

    TDV İslâm Ansiklopedisi mahkeme maddelerinde açıklandığı üzere; adli yargı, adalet teşkilatının omurgasını oluşturan genel mahkemeler sistemidir.

    Mahkeme Teşkilatı

    Adli yargı; ilk derece mahkemeleri (hukuk ve ceza mahkemeleri), ikinci derece mahkemeler (Bölge Adliye Mahkemeleri) ve temyiz incelemesi yapan Yargıtay’dan oluşur.

    Edebi Eserlerde Adli Yargı Kavramı

    Adli yargı organlarının işleyişi edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Devletin **adli yargı** mekanizması, vatandaşın arasındaki uyuşmazlıkları çözmek için kurulmuş en büyük güvenceydi.”
    — Ahmet Hamdi Tanpınar, Huzur

    İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar

    Hukuk davaları Asliye Hukuk Mahkemesi, ceza davaları ise Asliye Ceza Mahkemesi tarafından görülür. Üst inceleme Temyiz organı Yargıtay’dır.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Adli yargı mahkemeleri hangileridir?

    Hukuk mahkemeleri (sulh, asliye, aile vb.) ve ceza mahkemeleri (asliye ceza, ağır ceza) adli yargı mahkemeleridir.

    2. Adli yargının en yüksek karar mercii neresidir?

    Adli yargı kolunun yüksek mahkemesi Yargıtay’dır.

  • Adli Tatil Nedir? Neye Denir?

    Adli tatil, yargı organlarının ve mahkemelerin, kanunla belirlenen yaz döneminde acil işler ve nöbetçi mahkemeler hariç olmak üzere duruşmalara ara vermesi durumudur.

    Adli Tatilin Mevzuat Boyutu

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “mahkemelerin yazın çalışmaya ara vermesi dönemi” olarak açıklanır. HMK m. 102 uyarınca adli tatil her yıl 20 Temmuz’da başlar, 31 Ağustos’ta sona erer.

    TDV İslâm Ansiklopedisi kadılık maddelerinde açıklandığı üzere; adli birimlerin çalışmasına düzenli ara vermesi adalet personelinin dinlenmesi amacıyla uygulanagelmiştir.

    Sürelerin Adli Tatilde İşlemesi

    HMK m. 104 uyarınca, adli tatile tabi olan sürelerin son günü adli tatile rastlarsa, bu süreler adli tatilin bittiği günden itibaren bir hafta uzamış sayılır.

    Edebi Eserlerde Adli Tatil Kavramı

    Yazın duran adliye çarkları edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Adliyenin sessizliğe büründüğü o **adli tatil** günlerinde, koridorlar eylül ayında başlayacak yeni duruşmaları bekliyordu.”
    — Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Yaban

    İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar

    Adli tatilde acil işlere bakan makamlar Asliye Hukuk Mahkemesi bünyesindeki nöbetçi mahkemelerdir. Sürelerin takibi Usul kanunlarına tabidir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Adli tatil ne zaman başlar ve biter?

    Her yıl 20 Temmuz’da başlar ve 31 Ağustos akşamı sona erer (1 Eylül adli yıl başlangıcıdır).

    2. Adli tatilde hangi davalar görülür?

    İhtiyati haciz, tutuklu ceza işleri, nafaka davaları ve acil tedbir işleri adli tatilde de görülmeye devam eder.

  • Adli Yardım Nedir? Neye Denir?

    Adli yardım (adli müzaheret), yargılama giderlerini ve avukatlık ücretlerini karşılama gücü bulunmayan kişilere mahkemeye erişim hakkını sağlamak üzere verilen mali ve hukuki destektir.

    Adli Yardım Kurumunun Temelleri

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “yoksul kimselere yargılama masraflarından muafiyet ve ücretsiz avukat sağlanması” olarak açıklanır. İslâm adalet tarihinde fakirlerin mahkeme harçlarından muaf tutulması bu anlayışa dayanır.

    TDV İslâm Ansiklopedisi adliye maddelerinde vurgulandığı üzere; imkânsızlık nedeniyle hakkını arayamayan kişilere devletçe adli yardım sağlanması sosyal hukuk devletinin gereğidir.

    HMK m. 334 Uyarınca Şartları

    HMK m. 334 gereğince, geçimini sağlamakta ciddi güçlüğe düşecek olanlar, haklı olduklarını ispatlamak kaydıyla adli yardımdan yararlanırlar.

    Edebi Eserlerde Adli Yardım Kavramı

    Yoksulların hak arayışı edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Cebinde harç parası olmayan fukaranın sığınağı, barodan sağlanan o **adli yardım** kararıydı.”
    — Sabahattin Ali, Kürk Mantolu Madonna

    İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar

    Destek kararları yargılamanın yapıldığı Asliye Hukuk Mahkesi tarafından değerlendirilir. Süreçlerde ücretsiz baro avukatı atanır.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Adli yardım başvurusu nereye yapılır?

    Davanın açılacağı mahkemeye veya baroların adli yardım bürolarına yapılır.

    2. Adli yardım neleri kapsar?

    Mahkeme harçlarından geçici muafiyet, teminat muafiyeti ve ücretsiz avukat teminini kapsar.

  • Aciz Belgesi Nedir? Neye Denir?

    Aciz belgesi (borç ödemeden aciz vesikası), icra takibi sonucunda borçlunun haczi kabil malının bulunmadığını veya satılan malların alacağı karşılamadığını gösteren icra dairesi düzenlemesi resmi belgedir.

    Aciz Belgesinin Hukuki Yapısı

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “borçlunun haczedilebilir malının bulunmadığını gösteren vesika” olarak tanımlanır.

    TDV İslâm Ansiklopedisi icra ve hacir maddelerinde ifade edildiği üzere; borçlunun malvarlığının yetersizliğinin resmi tespiti, alacaklının haklarını iptal davalarıyla korumasını sağlar.

    İİK m. 143 Uyarınca Sonuçları

    Aciz belgesi alacaklıya borçlunun geçmiş tasarruflarının iptalini isteme (iptal davası) ve yeni takip açma yetkisi verir.

    Edebi Eserlerde Aciz Belgesi

    Resmi vesikanın ağırlığı edebiyatımızda şöyle geçer:

    “İcra memurunun teslim ettiği o **aciz belgesi**, tüccarın ticari hayatının resmî olarak bittiğinin ilanıydı.”
    — Halid Ziya Uşaklıgil, Mai ve Siyah

    İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar

    Mali zorluk durumunda borçlu Aciz halindedir. Borçlu aleyhine alacaklı haklarını arayan taraf Alacaklı durumundadır.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Aciz belgesi ne işe yarar?

    Alacaklıya borçlunun mal kaçırma işlemlerine karşı iptal davası açma hakkı ve zamanaşımını kesme imkanı verir.

    2. Aciz belgesi borcu bitirir mi?

    Hayır, aksine borcu belgelendirir ve 20 yıl boyunca takip imkanı sağlar.

  • Aciz Nedir? Neye Denir?

    Aciz, borçlar hukuku ve icra-iflas hukukunda, borçlunun malvarlığının borçlarını ödemeye yetmemesi, borç ödeme gücünü yapısal olarak kaybetmesi halidir.

    Aciz Halinin Fıkhi ve Pozitif Esasları

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “güçsüzlük, borç ödeyememe durumu” olarak açıklanır. İslâm borçlar hukukunda (fıkıh) borçlunun ödeme aczine düşmesi iflas ve ihsar esasları çerçevesinde değerlendirilir.

    TDV İslâm Ansiklopedisi borç ve hacir maddelerinde vurgulandığı üzere; ödeme aczi içindeki borçlunun haklarının muhafazası ile alacaklıların zararlarının engellenmesi dengesi gözetilir.

    İcra ve İflas Kanununda Aciz

    İİK uyarınca borçlunun haczedilebilir malının bulunmaması durumu aciz halini doğurur ve resmi olarak tespit olunur.

    Edebi Eserlerde Aciz Kavramı

    Mali çöküş edebiyatımızda şöyle resmedilmiştir:

    “Ticarethanenin kapısındaki resmi kilit, onun hukuken düştüğü o büyük **aciz** durumunun en açık kanıtıydı.”
    — Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu

    İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar

    Borçlunun aciz durumu resmi Aciz Belgesi ile belgelenir. Masrafları karşılayamayan kişilere Adli Yardım sağlanır.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Aciz hali ne demektir?

    Borçlunun malvarlığının mevcut borçlarını karşılamaya yetmemesi durumudur.

    2. Aciz hali borcu sona erdirir mi?

    Hayır, borç sona ermez; aksine alacaklıya borçlunun haklarını takip etme imkanı verir.

  • Abesle İştigal Nedir? Neye Denir?

    Abesle iştigal, hukuk usulünde, davanın esasına etki etmeyecek, yasal bir yarar doğurmayacak gereksiz usul adımları atmayı veya mahkeme makamlarını gayriciddi iddialarla meşgul etmeyi tanımlayan deyimsel bir hukuk terimidir.

    Abesle İştigal Müessesesinin Fıkhi ve Usulî Temelleri

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “boş ve yararsız şeylerle uğraşma” şeklinde yer bulan terim, yargılamanın makul sürede bitirilmesi ilkesiyle yakından ilgilidir.

    TDV İslâm Ansiklopedisi adalet ve kadılık maddelerinde açıklandığı üzere; kadının mahkemeyi uzatacak faydasız çekişmelere müsaade etmemesi adli liyakatin bir şartıdır.

    Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve Dürüstlük İlkesi

    HMK m. 29 uyarınca taraflar dürüstlük kuralına uygun davranmakla mükelleftir. Kötü niyetli olarak mahkemeyi gereksiz yere meşgul eden ve abesle iştigal eden taraflara disiplin para cezası uygulanabilir.

    Edebi Eserlerde Abesle İştigal Kavramı

    Bürokratik boş çabalar edebiyatımızda şöyle ele alınmıştır:

    “Davanın açık hakikati karşısında lüzumsuz dilekçeler sunmak, mahkeme heyeti nezdinde tamamen **abesle iştigal** sayılmaktan başka bir işe yaramıyordu.”
    — Reşat Nuri Güntekin, Çalıkuşu

    İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar

    Yargılama düzeni mahkemenin Ara Karar adımları ile korunur. Anlamsız prosedürler Abes sayılır.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Abesle iştigal eden tarafa mahkeme ceza verebilir mi?

    Evet, davanın uzamasına kötü niyetle sebebiyet veren tarafa HMK uyarınca disiplin para cezası verilebilir.

    2. Hakimin gereksiz delil incelemesini reddetmesi yasal mıdır?

    Evet, davanın esasıyla ilgisi bulunmayan delil talepleri hakim tarafından usulden reddedilir.

  • Abes Nedir? Neye Denir?

    Abes, hukuk mantığı ve felsefesinde, “akla, mantığa ve hukuki amacına aykırı olan, uygulanması durumunda taraflara hiçbir meşru yarar sağlamayan veya hukuki sonuç doğurmaktan uzak kural ve eylemler” biçiminde tanımlanır.

    Abes Kavramının Doktrinel ve Fıkhi Boyutu

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “yersiz, anlamsız, faydasız iş” olarak açıklanan abes, hukuk metodolojisinin olumsuzlama araçlarındandır. İslâm hukuk usulünde (fıkıh) şâriin (kanun koyucunun) abesle iştigal etmeyeceği esastır (“Kelamın i’malı ihmalinden evladır” kaidesi).

    TDV İslâm Ansiklopedisi lafız ve delalet maddelerinde vurgulandığı üzere; normatif bir kural yorumlanırken ona abes ve anlamsız sonuç doğuracak bir mana yüklenemez, mutlaka makul bir hukuki işlev bulunmalıdır.

    Pozitif Hukukta Abes Sayılan İşlemler

    Borçlar hukukunda imkânsız veya amaca hizmet etmeyen şartlar geçersiz sayılır. Usul hukukunda ise davanın esasına etki etmeyecek, süreci oyalayıcı delil ikame talepleri usul ekonomisi ilkesi gereğince reddedilir.

    Edebi Eserlerde Abes Kavramı

    Adli süreçlerin anlamsız formalitelere dönüşmesi edebiyatımızda şöyle aktarılmıştır:

    “Saatlerdir tartışılan usul maddelerinin davanın hakikatini ortaya çıkarmaktan ne kadar uzak ve adeta **abes** birer teferruat olduğunu esefle düşündü.”
    — Ömer Seyfettin, Efruz Bey

    İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar

    Abes iddiaların aksine somut borç ödeme imkânsızlığı Aciz hali olarak incelenir. Yargılama makamlarının yetki alanı Adli Yargı düzeninde şekillenir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. “Kanun koyucu abesle iştigal etmez” ne demektir?

    Yasa maddelerinin anlamsız veya işlevsiz bir amaçla konulmadığı, her kuralın mutlaka hukuki bir mantığı olduğu varsayımıdır.

    2. Abes şart içeren sözleşme geçerli midir?

    Sözleşmeye konulan mantıksız ve imkânsız şartlar geçersiz sayılır, ancak sözleşmenin ayakta kalması sağlayan diğer maddeler geçerliliğini korur.

Powered by
►
Necessary cookies enable essential site features like secure log-ins and consent preference adjustments. They do not store personal data.
None
►
Functional cookies support features like content sharing on social media, collecting feedback, and enabling third-party tools.
None
►
Analytical cookies track visitor interactions, providing insights on metrics like visitor count, bounce rate, and traffic sources.
None
►
Advertisement cookies deliver personalized ads based on your previous visits and analyze the effectiveness of ad campaigns.
None
Powered by