KimdirNedir.Com

Türkiye'nin Hukuk Rehberi

Kategori: Hukuk Terimleri

  • Fesih Nedir? Neye Denir?

    Fesih, borçlar hukukunda, iş hukukunda ve ticaret hukukunda, sürekli bir borç ilişkisini veya sözleşmeyi taraflardan birinin tek taraflı irade beyanıyla geleceğe etkili olarak sona erdirmesi eylemidir.

    Fesih Müessesesinin Fıkhi ve Pozitif Yapısı

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “geçerli bir sözleşmenin geleceğe dönük olarak bozulması, hükümsüz kılınması” biçiminde açıklanır. İslâm borçlar hukukunda akitlerin bozulması fash veya ikâle (karşılıklı fesih) esaslarıyla düzenlenir.

    TDV İslâm Ansiklopedisi fesih ve ikâle maddelerinde vurgulandığı üzere; akitte kusur veya ayıp ortaya çıktığında ya da haklı sebepler oluştuğunda akdin feshedilmesi tarafları zarardan koruyan yasal bir haktır.

    Türk Borçlar Kanunu ve İş Kanunu Açısından Fesih

    Fesih hakkı yenilik doğuran (inşai) bir haktır. İş Kanunu m. 18-25 uyarınca işleşmenin haklı nedenle feshi veya geçerli nedenle feshi kıdem tazminatı ve işe iade haklarını doğrudan şekillendirir.

    Edebi Eserlerde Fesih Kavramı

    Sözleşmelerin bozulması ve ayrılık edebiyatımızda şöyle geçer:

    “İmzalanan o resmi **fesih** bildirimi, yıllardır süren ticari ortaklığın ve dostluğun nihai sonu demekti.”
    — Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Sözleşmenin bozulması işlemi Akdin Feshi kurgusuna dayanır. Süreç Akit bağını söndürür. Bildirimler resmi ihbar ile iletilir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Fesih ile dönme arasındaki temel fark nedir?

    Fesih sözleşmeyi geleceğe etkili olarak sona erdirir; dönme (ihsash) ise sözleşmeyi geçmişe etkili olarak baştan itibaren ortadan kaldırır.

    2. Fesih beyanı geri alınabilir mi?

    Yenilik doğuran bir hak olduğu için karşı tarafa ulaştıktan sonra kural olarak tek taraflı geri alınamaz.

  • Feragat Nedir? Neye Denir?

    Feragat, özel hukukta, usul hukukunda ve borçlar rejiminde, bir hakkın sahibinin kendi hür iradesiyle hakkından, tazminat isteminden veya açmış olduğu davadan karşı tarafın kabulüne bağlı olmaksızın vazgeçmesi işlemidir.

    Feragat Müessesesinin Doktrinel ve Fıkhi Yapısı

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “hakkından veya davasından kendi isteğiyle vazgeçme” şeklinde tanımlanır. İslâm borçlar hukukunda (fıkıh) hak sahibinin alacağından vazgeçmesi isqât veya ibra müessesesiyle karşılık bulur.

    TDV İslâm Ansiklopedisi ibra ve iskat maddelerinde açıklandığı üzere; şahsın kendi hakkı üzerindeki tasarruf yetkisine dayanarak alacağından feragat etmesi borcu tamamen düşüren meşru bir tasarruftur.

    HMK Sistematiğinde Feragat ve Kesin Hüküm Etkisi

    6100 sayılı HMK’nın 307. maddesi uyarınca feragat, davacının talep sonucundan kısmen veya tamamen vazgeçmesidir. Feragat beyanı mahkemeye ulaştığı andan itibaren kesin hüküm (res judicata) sonuçlarını doğurur; feragat eden taraf aynı hakka dayanarak bir daha dava açamaz.

    Edebi Eserlerde Feragat Kavramı

    Ahlaki fedakarlıklar ve yasal haklardan vazgeçme edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Yıllar süren o ailevi uyuşmazlığa son vermek adına miras haklarından tamamen **feragat** ettiğinde, herkes onun gösterdiği bu asil tavrı konuşuyordu.”
    — Reşat Nuri Güntekin, Çalıkuşu

    İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar

    Dava sürecinde yapılan vazgeçme Davadan Feragat olarak adlandırılır. Borçlunun aklanması İbra sözleşmesiyle gerçekleşir. İşlem tek taraflı Beyan esasına dayanır.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Feragat beyanı geri alınabilir mi?

    Kural olarak feragat beyanından dönülemez; ancak irade bozukluğu (hata, hile, korkutma) hallerinde feragatin iptali dava edilebilir.

    2. Feragat kayıtsız şartsız mı yapılmalıdır?

    Evet, usul hukuku uyarınca feragat beyanı kayıtsız ve şartsız olmalıdır.

  • Fer’i Müdahale Nedir? Neye Denir?

    Fer’i müdahale, usul hukukunda, görülmekte olan bir davaya taraf olmayan üçüncü bir kişinin, davanın taraflarından birinin davayı kazanmasında hukuki yararı bulunması sebebiyle, o tarafa yardım etmek amacıyla davaya katılması işlemidir.

    Fer’i Müdahalenin Doktrinel ve HMK Sistematiği

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “bir davada taraflardan birine destek olmak üzere davanın yanına katılan üçüncü kişinin durumu” olarak tanımlanır. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK m. 66-70) düzenlenen fer’i müdahale, bağımsız bir dava değildir.

    TDV İslâm Ansiklopedisi ‘dava’ ve ‘müdahale’ maddelerinde vurgulandığı üzere; davanın neticesinden dolaylı olarak etkilenecek ihbar olunan kişilerin adli süreçte yer alarak iddiaları desteklemesi, hak kaybını önleyici bir usul kalkanıdır.

    Fer’i Müdahilin Usuli Konumu ve Sınırları

    Fer’i müdahil, katıldığı tarafın yanında yer alır ve onun usul işlemlerini destekler. Yanında katıldığı tarafın eylemlerine aykırı işlemler yapamaz; yalnız başına davadan feragat edemez veya davayı kabul edemez. Mahkeme fer’i müdahil hakkında müstakil bir hüküm kurmaz, hüküm asıl taraflar arasında verilir.

    Edebi Eserlerde Fer’i Müdahale Kavramı

    Davaya dışarıdan katılan kişilerin ve hukuki dayanışmanın edebiyatımızdaki yansıması şöyledir:

    “Dostunun hakkını savunmak amacıyla mahkemeye sunduğu **fer’i müdahale** talebi kabul edildiğinde, davanın kaderini etkileyecek tanıklığını resmen sunma hakkı kazandı.”
    — Halid Ziya Uşaklıgil, Mai ve Siyah

    İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar

    Üçüncü kişinin her iki tarafa karşı bağımsız hak iddiasında bulunması Asli Müdahale olarak adlandırılır. Müdahale olunan ilk dosya Asıl Dava niteliğindedir. İşlemler usul kanunlarındaki Usul kurallarına tabidir.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Fer’i müdahil kanun yoluna (istinaf/temyiz) başvurabilir mi?

    Fer’i müdahil, ancak katıldığı taraf ile birlikte veya onun rızası dahilinde kanun yoluna başvurabilir; tek başına taraf aleyhine karar verilemez.

    2. Fer’i müdahale harca tabi midir?

    Evet, fer’i müdahale talebinde bulunan kişi maktu başvuru harcı ödemekle mükelleftir.

  • Faiz Nedir? Neye Denir?

    Faiz (nema/nemalandırma), borçlar hukukunda, ticaret hukukunda ve mali hukukta, “belirli bir miktar paranın veya ödünç verilen ivazın kullanılması karşılığında, borçlunun alacaklıya borcun anaparasına ek olarak ödemekle yükümlü olduğu medeni semere, ivaz ve tazminat tutarı”dır.

    Faiz Kavramının Fıkhi ve Pozitif Hukuktaki Temelleri

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “kapitalin (anparanın) kullanılması karşılığında ödenen getiri veya borcun geciktirilmesi nedeniyle doğan tazminat” biçiminde tanımlanır. İslâm borçlar hukukunda faiz, ana paradan şart koşulan karşılıksız fazlalık anlamındaki ribâ kavramıyla paralellik arz eder.

    TDV İslâm Ansiklopedisi ribâ ve murabaha maddelerinde detaylıca açıklandığı üzere; fıkıh doktrininde faiz, emek karşılığı olmayan haksız kazanç ve ilave artış sayılarak kesin olarak yasaklanmış (haram kılınmış), ticari ilişkilerin kar-zarar ortaklığı veya ivazlı mukavelelerle yürütülmesi esası getirilmiştir.

    Türk Borçlar Kanunu ve Ticaret Kanunu Sistematiğinde Faiz

    6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK m. 88 ve m. 120) ile 3095 sayılı Kanun uyarınca faiz iki temel türe ayrılır: Kapital faizi (anapara faizi) ve gecikme faizi (temerrüt faizi). Kanun koyucu, zayıf tarafı sömürüden korumak amacıyla anapara faiz oranının ve temerrüt faiz oranının sözleşmeyle belirlenmesinde azami yasal sınırlar (yasal faiz oranının belirli katları) öngörmüştür.

    Edebi Eserlerde Faiz Kavramı

    Borç batağına saplanan insanların yaşadığı yıkım ve tüccarların borç kıskacı edebiyatımızda şöyle aksettirilmiştir:

    “Anaparadan çok katlanarak büyüyen o ağır **faiz** borcu, tarlalarını ve evini elinden almakla kalmamış, ailesinin adliyesiz huzurunu da kökünden sarsmıştı.”
    — Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Yaban

    İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar

    Günü geldiği halde ödenmeyen borçlar için işletilen faiz türü Muaccel borçlar üzerinden temerrüt faizi olarak anılır. Borcun tarafları Alacaklı ve Borçlu statüsündedir. Yasal sınırı aşan fahiş faiz anlaşmaları Butlan yaptırımına tabi kılınır.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Anapara faizi ile temerrüt faizi arasındaki fark nedir?

    Anapara faizi paranın borç süresince kullanılması karşılığıdır; temerrüt faizi ise borcun vadesinde ödenmemesi nedeniyle doğan yasal gecikme tazminatıdır.

    2. Bileşik faiz uygulanması hukuken caiz midir?

    Kural olarak borçlar hukukunda bileşik faiz (faize faiz yürütülmesi) yasaktır; ancak Türk Ticaret Kanunu’ndaki istisnai ticari işler saklıdır.

  • Eski Hale Getirme Nedir? Neye Denir?

    Eski hale getirme (iade-i afiyet/restitutio in integrum), elinde olmayan mücbir veya haklı bir sebeple usul süresini kaçıran tarafın, kaçırılan işlemin yapılabilmesi için mahkemeden talep ettiği olağanüstü hukuki imkandır.

    HMK m. 95-101 Uyarınca Eski Hale Getirme

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “elde olmayan sebeple kaçırılan sürenin telafisi için mahkemece verilen hak” olarak tanımlanır. HMK m. 95 uyarınca elde olmayan sebeple süreyi kaçıran kimse eski hale getirme talebinde bulunabilir.

    TDV İslâm Ansiklopedisi mazeret ve adalet maddelerinde açıklandığı üzere; elinde olmayan zorunlu engellerden (özür) ötürü hak kaybına uğrayan kişinin mazeretinin kabul edilmesi hakkaniyet gereğidir.

    Edebi Eserlerde Eski Hale Getirme Kavramı

    Kaçırılan süreler ve adli telafiler edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Hastalığı nedeniyle kaçırdığı temyiz süresi için mahkemeye sunduğu **eski hale getirme** talebi, adli haklarının iadesini sağladı.”
    — Ömer Seyfettin, Efruz Bey

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Süreç adli usul Usul kanunlarına tabidir. İnceleme Esasa İlişkin Karar öncesinde karara bağlanır.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Eski hale getirme talebi ne zaman yapılır?

    Engelin kalktığı tarihten itibaren iki hafta içinde talebin yapılması zorunludur.

    2. Hangi mazeretler eski hale getirmeyi haklı kılar?

    Ağır hastalık, doğal afet, kaza gibi kişinin elinde olmayan ağır engeller haklı sebep sayılır.

  • Esasa İlişkin Karar Nedir? Neye Denir?

    Esasa ilişkin karar (nihai karar), mahkemenin uyuşmazlığın özünü, hakkın varlığını veya yokluğunu çözüme kavuşturarak yargılamayı bitiren nihai karardır.

    HMK m. 294 Uyarınca Nihai Karar

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “davanın esası hakkında verilen nihai mahkeme hükmü” olarak açıklanır. Usul kararlarından farklı olarak uyuşmazlığı esastan çözer.

    Edebi Eserlerde Esasa İlişkin Karar

    “Hâkimin açıkladığı **esasa ilişkin karar**, yıllardır süren uyuşmazlığı kesin olarak nihayete erdirdi.”
    — Reşat Nuri Güntekin, Çalıkuşu

    İlişkili Kavramlar

    Karar resmi adli İlam belgesine dönüştürülür. Gerekçe kısmı Esbab-ı Hüküm olarak yazılır.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Esasa ilişkin karar ile ara karar arasındaki fark nedir?

    Ara karar davayı bitirmez, yargılamayı yürütür; esasa ilişkin karar ise davayı esastan sona erdirir.

    2. Esasa ilişkin kararlar temyiz edilebilir mi?

    Evet, kanuni parasal ve yasal sınırlar dahilinde istinaf ve temyiz edilebilir.

  • Esasa Cevap Nedir? Neye Denir?

    Esasa cevap, usul hukukunda davalının ilk itirazları sunduktan sonra, davanın özüne, iddia edilen maddi vakıalara ve hakkın esasına yönelik sunduğu doğrudan savunmadır.

    HMK Sistematiğinde Esasa Cevap

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “davanın esasına ilişkin savunma” olarak tanımlanır. İlk itirazlardan farklı olarak davanın haklılığını sorgular.

    Edebi Eserlerde Esasa Cevap Kavramı

    “Avukatın mahkemeye sunduğu **esasa cevap** dilekçesi, iddianın gerçek dışı olduğunu kanıtlarıyla gösteriyordu.”
    — Halid Ziya Uşaklıgil, Mai ve Siyah

    İlişkili Kavramlar

    Sunulan metin Cevap Dilekçesi olarak dosyalanır. Savunmada yasal Defi gerekçeleri ileri sürülür.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Esasa cevap neleri içerir?

    Davacının iddia ettiği vakıaların doğru olmadığını, borcun olmadığını veya ödendiğini gösteren esasa dair savunmaları içerir.

    2. İlk itirazlar ile esasa cevap aynı anda mı sunulur?

    Evet, HMK gereğince ilk itirazlar ile esasa cevap aynı cevap dilekçesinde sunulmalıdır.

  • Enkaz Bedeli Nedir? Neye Denir?

    Enkaz bedeli, kamulaştırma hukukunda veya imar uygulamasında, üzerindeki yapı yıkılan veya kal kaldırılan yapı sahibine, yapıda kullanılan malzeme ve enkaz değeri karşılığında ödenen tazminat tutarıdır.

    Kamulaştırma Kanununda Enkaz Bedeli

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “yıkılan binanın malzeme değeri” olarak tanımlanır. 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu uyarınca enkazın idarece alınması halinde malike enkaz bedeli ödenir.

    TDV İslâm Ansiklopedisi imar ve bina maddelerinde açıklandığı üzere; başkasının arazisine yapılan yapıların yıkılması durumunda malzeme sahibinin hakkı gözetilir.

    Edebi Eserlerde Enkaz Bedeli Kavramı

    Yıkılan evler ve tazminat süreçleri edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Evi istimlak edilen adama ödenen **enkaz bedeli**, kaybettiği sıcak yuvanın yerini doldurmaktan çok uzaktı.”
    — Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Yaban

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Yıkım kararları El Atmanın Önlenmesi davaları sonucu verilebilir. Hak iddiaları Ayni Hak sahipliğine dayanır.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Enkaz bedeli nasıl hesaplanır?

    Yapının yıkılması sonucu ortaya çıkan inşaat malzemelerinin hurda ve kullanım değerine göre hesaplanır.

    2. Kaçak yapılara enkaz bedeli ödenir mi?

    Kamulaştırma Kanunu uyarınca kaçak yapılarda da malzeme sahibine enkaz bedeli ödenmesi gerekmektedir.

  • Emsal Kira Nedir? Neye Denir?

    Emsal kira (rayiç kira), kira hukukunda ve gayrimenkul hukukunda, aynı bölgede yer alan, benzer nitelikteki taşınmazların serbest piyasa koşullarındaki ortalama kira bedelidir.

    Kira Tespit Davalarında Emsal Kira

    TBK m. 344 uyarınca 5 yılı dolduran kira sözleşmelerinde hakim, emsal kira bedellerini dikkate alarak hakkaniyete uygun yeni kira bedelini belirler.

    TDV İslâm Ansiklopedisi ecr-i misil ve icare maddelerinde açıklandığı üzere; taşınmazın kıymetine uygun piyasa kirasının esas alınması adalet kuralıdır.

    Edebi Eserlerde Emsal Kira Kavramı

    Kira anlaşmazlıkları edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Ev sahibinin talep ettiği miktar, çevredeki **emsal kira** raiçlerinin çok üzerindeydi.”
    — Reşat Nuri Güntekin, Çalıkuşu

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Haksız işgallerde istenen tazminat Ecrimisil hesabında ana ölçüttür. Kiracının devri Alt Kira kurgusuyla yürütülür.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Emsal kira tespiti nasıl yapılır?

    Mahkemece atanan bilirkişiler aracılığıyla civardaki benzer kiralık taşınmaz sözleşmeleri incelenerek yapılır.

    2. Emsal kira bedeli ne zaman istenebilir?

    Kira sözleşmesinin üzerinden 5 yıl geçtikten sonra açılacak kira tespit davasında istenebilir.

  • Emsal Ücret Nedir? Neye Denir?

    Emsal ücret, iş hukukunda ve borçlar hukukunda, işçinin veya hizmet sunanın kıdemi, unvanı, mesleki tecrübesi ve yaptığı işin niteliğine göre aynı sektörde ve benzer pozisyondakilere ödenen ortalama rayiç ücrettir.

    İş Hukukunda Emsal Ücret Tespiti

    Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “aynı işi yapanlara ödenen rayiç ücret” olarak tanımlanır. İşçinin bordroda gösterilen ücretinin gerçeği yansıtmadığı iddialarında (kayıt dışı ücret) emsal ücret araştırması yapılır.

    TDV İslâm Ansiklopedisi ecr-i misil maddesinde açıklandığı üzere; emeğin karşılığının adil belirlenmesi için emsal çalışanların kazancı esas tutulur.

    Edebi Eserlerde Emsal Ücret Kavramı

    İşçilerin emek mücadeleleri edebiyatımızda şöyle geçer:

    “Mahkemenin yaptığı **emsal ücret** araştırması, yıllardır hakkı yenilen işçinin alacağını resmiyete kavuşturdu.”
    — Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Tespiti yapacak merci Bilirkişi olarak görev yapar. Mahkeme alacağa karar verdiğinde Eda Davası hükümleri uygulanır.

    Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

    1. Emsal ücret nereden sorulur?

    İlgili meslek odalarından, sendikalardan ve Türkiye İstatistik Kurumu’ndan (TÜİK) sorulur.

    2. Emsal ücret araştırması ne zaman yapılır?

    İşçinin gerçek ücretinin bordrodakinden farklı olduğu iddia edilen iş davalarında yapılır.

Powered by
►
Necessary cookies enable essential site features like secure log-ins and consent preference adjustments. They do not store personal data.
None
►
Functional cookies support features like content sharing on social media, collecting feedback, and enabling third-party tools.
None
►
Analytical cookies track visitor interactions, providing insights on metrics like visitor count, bounce rate, and traffic sources.
None
►
Advertisement cookies deliver personalized ads based on your previous visits and analyze the effectiveness of ad campaigns.
None
Powered by