KimdirNedir.Com

Türkiye'nin Hukuk Rehberi

Blog

  • Arz Etmek Nedir? Neye Denir?

    Arz Etmek, resmi ve hukuki yazışma dilinde, usul hukukunda ya da idari işleyişte “bir durumu, dilekçeyi, delili veya talebi yetkili bir makama, mahkemeye veya üst bir mercie usulüne uygun şekilde sunmak, bildirmek veya iletmek” anlamına gelen teknik ve kurumsal bir eylemdir.

    Kavramsal ve Metodolojik Boyut

    Hukuki başvurularda arz etme eylemi, belirli şekil ve usul kurallarına tabidir. Bir davanın açılması, mahkemeye sunulan bir dava dilekçesiyle taleplerin hakime arz edilmesi esasına dayanır. İdari hukukta ise alt kademenin üst kademeye bilgi vermesi “arz”, üst kademenin alt kademeye emir vermesi “rica” kelimeleriyle formüle edilmiştir. Yargılama esnasında tarafların iddialarını rastgele değil, hukuki gerekçeler ve mevzuat maddeleriyle ilişkilendirerek mahkemenin takdirine arz etmesi, usul ekonomisi ve hak arama disiplini açısından zorunludur.

    Edebi Eserlerde Kavramın Kullanımı ve Analizi

    Resmiyetin, bürokratik dilin soğukluğunun ve devlet karşısında bireyin takındığı saygılı duruşun edebi metinlerdeki izleri, dilekçe kültürünün analiziyle verilir:

    “Kâtiplerin önünde titreyerek beklediği o uzun saatlerden sonra, nihayet derdini valinin yüksek makamına **arz etmek** hakkına nail olabilmişti.”
    — Halid Ziya Uşaklıgil, Mai ve Siyah

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Mahkemeye sunulan taleplerin hukuken kabul görebilmesi için, kanunun öngördüğü en alt taban, yani Asgari geçerlilik şekil şartlarına riayet edilmiş olması elzemdir. Ceza yargılamalarında, üzerine atılı iddiaların asılsız olduğu anlaşılan sanık hakkında mahkemece Beraat kararı tesis edilir. Sunulan iddiaların içeriği, uyuşmazlığın niteliğine göre genel kuralları değil, Bilhassa o olaya özgü özel yasa maddelerini ilgilendirebilir.

  • Amme Nedir? Neye Denir?

    Amme, kökeni itibariyle “kamu, halkın bütünü, devlete ve topluma ait olan” anlamlarına gelen, günümüz idare ve ceza hukukunda “kamu” terimiyle karşılanan köklü bir kavramdır. Bireysel menfaatlerin ötesinde, toplumsal kolektif yararı temsil eder.

    Kavramsal ve Metodolojik Boyut

    Hukuk düzeninde kamu yararı (amme menfaati), bireysel hakların sınırlandırılmasında en önemli meşruiyet gerekçesidir. “Amme hukuku” (kamu hukuku), devlet ile birey arasındaki astlık-üstlük ilişkilerini düzenler. Ceza hukukunda suçların büyük kısmı sadece mağdura karşı değil, toplumsal huzura karşı işlenmiş sayıldığından, savcılar eliyle “amme davası” (kamu davası) açılır. Mali hukukta ise devletin alacaklarını güvence altına alan “Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun”, devletin egemenlik gücüne dayanarak cebri tahsilat süreçlerini düzenleyen özel bir rejime sahiptir.

    Edebi Eserlerde Kavramın Kullanımı ve Analizi

    Devletin birey üzerindeki mutlak otoritesi ve kamu düzeni adına kesilen cezaların toplumsal vicdandaki yansımaları edebiyatımızda sıklıkla bürokrasi eleştirisi üzerinden aktarılmıştır:

    “Savcı bey fermanı okurken, şahsi bir intikamın değil, devletin o soğuk ve muazzam **amme** iradesinin sesini salona yayıyordu.”
    — Reşat Nuri Güntekin, Çalıkuşu

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Yargılama makamları, önlerine gelen iddiaları usul hukukunun emrettiği kurallar çerçevesinde yüksek merciye Arz Etmek yöntemiyle resmiyete döker. Ekonomik veya idari faaliyetlerde, öngörülebilirliği sağlamak adına aktörlerin Basiretli bir yönetim anlayışıyla hareket etmesi yasal bir gerekliliktir. Şirketlerin mali ve idari durumlarının şeffaf kaydı olan mali Bilanço verileri, kamu denetiminin en somut araçlarındandır.

  • Cürüm Nedir? Neye Denir?

    Cürüm, eski ceza hukuku sistemlerinde ve genel ceza doktrininde “suç, yasalara aykırı ağır nitelikteki haksız fiil” anlamına gelen, günümüz ceza hukukunda doğrudan “suç” terimiyle karşılanan köklü bir kavramdır. Toplumsal düzeni sarsan iradi kötü eylemleri niteler.

    Kavramsal ve Metodolojik Boyut

    Klasik ceza hukukunda suçlar, ağırlık derecelerine göre “cürüm” ve “kabahat” olarak ikiye ayrılmaktaydı. Cürümler, toplumsal vicdanı derinden yaralayan, hapis veya ağır hapis cezası gibi ağır yaptırımları gerektiren fiillerdir (örneğin cinayet, hırsızlık). Kabahatler ise idari nitelikteki daha hafif ihlallerdir. Modern Türk Ceza Kanunu bu ikili ayrımı kaldırıp kabahatleri idari yaptırımlara bağlamış olsa da, doktrinde ve eski metinlerde cürüm kavramı suçun ahlaki ve hukuki vehametini ifade etmek amacıyla halen ağırlığını korur.

    Edebi Eserlerde Kavramın Kullanımı ve Analizi

    İnsanın suça sürüklenmesi, vicdani azaplar ve adaletin suçlunun peşini bırakmayan takip gücü, edebiyatımızda psikolojik birer derinlik unsuru olarak cürüm kelimesiyle işlenmiştir:

    “İşlediği o gizli **cürüm**, vicdanında mahkemelerin vereceği her türlü cezadan çok daha ağır bir hapishaneye dönüşmüştü.”
    — Sabahattin Ali, Kürk Mantolu Madonna

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Ticari işletmelerin kalıcı, süreklilik arz eden ve kesintisiz nitelikteki kurumsal faaliyet yapısı, hukuken Daimi ilişkiler kapsamında koruma bulur. Bir davanın maddi vakıalarını, suçun işleniş biçimini ortaya koyan dolaylı kanıtlar ve işaretler, hukukta Delalet Etmek eylemiyle çözümlenir. Hukuki süreçlerin ve kuralların muhatabı olan, yasa önünde hak ve borç sahibi kılınmış Efrad (bireyler), hukukun asıl sujesidir.

  • Cins Nedir? Neye Denir?

    Cins, borçlar hukuku ve eşya hukuku rejiminde, hukuki işleme konu olan malların ve edimlerin genel niteliklerini, türünü, ortak karakteristik özelliklerini ifade eden sınıflandırma terimidir. Sözleşmelerde borcun konusunun belirlenmesinde “parça borcu” ve “cins borcu” ayrımının temelini oluşturur.

    Kavramsal ve Metodolojik Boyut

    Eşya hukukunda taşınmazların niteliği tapu siciline “cins tashihi” (tür değişikliği) işlemiyle işlenir; örneğin bir arsanın üzerine bina yapıldığında arsa vasfından bina vasfına geçirilmesi bu kapsamdadır. Borçlar hukukunda “cins borcu” (tür borcu), konusu ferden değil, sayı, ölçü veya tartı ile belirlenen borçlardır (örneğin; on ton ekmeklik buğday). Cins borçlarında “tür tükenmez” ilkesi geçerlidir; yani borçlunun elindeki mal telef olsa bile, piyasadan aynı cinsten başka bir mal bularak borcunu ifa etmek zorundadır. Bu durum riskin intikali kurallarını doğrudan belirler.

    Edebi Eserlerde Kavramın Kullanımı ve Analizi

    Mülkiyet yapısının, tapu kayıtlarındaki eski terimlerin ve bürokratik dönüşümlerin toplumsal yaşamdaki yansımaları edebiyatımızda gerçekçi tasvirlerle yer bulmuştur:

    “Tapu dairesindeki eski defterlerde arazinin **cins** hanesinde yazan ‘bağlık’ ibaresi, üzerine kurulan fabrikalar karşısında tarihin eski bir hatırası gibi kalmıştı.”
    — Ahmet Hamdi Tanpınar, Huzur

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Ceza hukuku bağlamında yasalara aykırı olan, toplum düzenini bozan her türlü suç fiili, hukuk dilinde Cürüm olarak adlandırılır. Hak arama süreçlerinde iddiaların mahkemeye sunulmasında dayanılan her türlü yazılı vesika ve kanıt aracı, resmî Doküman statüsünde dosyalanır. Davanın çözümü için hukuken geçerli hak savunma argümanları, yani davacının taleplerini boşa çıkaracak yasal Def’i itirazları süresinde sunulmalıdır.

  • Cihet Nedir? Neye Denir?

    Cihet, lügatte “yön, taraf, yönelim, gerekçe veya açı” anlamına gelir. Hukuk terminolojisinde ise, uyuşmazlığın çözüleceği yasal merciin yetki sınırını (görev ciheti), davanın hukuki dayanağını (sebep ciheti) ya da bir irade beyanının yöneldiği asıl muhatabı nitelendiren yönetsel bir terimdir.

    Kavramsal ve Metodolojik Boyut

    Usul hukukunda bir davanın hangi mahkemede açılacağı “yargı ciheti” kurallarıyla belirlenir; idari yargı ile adli yargı arasındaki görev ayrımı bu kapsama girer. Hakim uyuşmazlığı incelerken olayı sadece tarafların ileri sürdüğü iddialar açısından değil, “hukuki cihet” bakımından re’sen (kendiliğinden) inceler ve doğru kanun maddesini uygular. Miras hukukunda terekenin intikal edeceği soybağı yönü, sözleşmelerde borcun ifa edileceği yer ve yön unsurları hep bu teknik terim çerçevesinde ele alınarak netleştirilir.

  • Celse Nedir? Neye Denir?

    Celse, usul hukukunda, mahkemenin uyuşmazlığı çözmek amacıyla tarafları, vekilleri, tanıkları ve bilirkişileri dinlemek üzere gerçekleştirdiği, açılışından kapanışına kadar kesintisiz süren her bir resmi duruşma oturumunu ifade eder.

    Kavramsal ve Metodolojik Boyut

    Dava süreci tek bir duruşmada bitebileceği gibi, delillerin toplanması amacıyla birden fazla celseye de yayılabilir. Her celsenin sonunda hakim, bir sonraki oturumda nelerin yapılacağını belirten “ara karar” kurar ve bu durum duruşma tutanağına (celse zaptına) geçirilir. Usul hukukundaki doğrudan doğruyalık ve sözlülük ilkeleri gereğince, davaya bakan hakimin celseleri bizzat yürütmesi, delillerle doğrudan temas kurması esastır. Bir davanın gereksiz yere uzatılması, celse sayısının artması usul ekonomisi ilkesine aykırılık teşkil eder; bu nedenle hakimler yargılamayı en az celsede bitirmekle yükümlüdür.

    Edebi Eserlerde Kavramın Kullanımı ve Analizi

    Duruşma salonundaki gerilim, avukatların hitabet yarışları ve adli kararların beklendiği o kritik anlar, edebiyatımızda insan psikolojisinin sınırlarını çizen sahneler olarak yer bulmuştur:

    “Mahkemenin bu üçüncü **celse** oturumunda da nihai bir karara varılamamış, dava dosyası bilinmez bir geleceğe bir kez daha ertelenmişti.”
    — Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Yargılamanın yürütüleceği hukuki mecra, davanın hangi idari ve yasal Cihet kurallarına tabi olduğunun saptanmasıyla belirlenir. Kanun maddelerinin veya sözleşmelerin yorumlanmasında, hukuki uyuşmazlığa dair genel nitelikteki üst normların ya da Dair düzenlemelerin tespiti gerekir. Tarafların mahkeme huzurunda iddialarını sunmaları, savunmalarını ileri sürmeleri, usul hukukunda Dermeyan etmek fiiliyle anlam kazanır.

  • Celp Nedir? Neye Denir?

    Celp, usul hukukunda, mahkemenin, savcılığın veya yetkili idari mercilerin, bir davada dinlenmesi gereken tarafları, tanıkları, bilirkişileri ya da uyuşmazlığın çözümü için gerekli olan resmî belgeleri kendi huzuruna getirtme emrini ve bu amaca hizmet eden resmî çağrı senedini (davetiyeyi) ifade eder.

    Kavramsal ve Metodolojik Boyut

    Yargılama faaliyetlerinin yürütülebilmesi, süjelerin ve delillerin mahkeme huzurunda toplanmasıyla mümkündür. “Tanık celbi” veya “dosya celbi” usul hukukunun emredici kurallarına göre yapılır. Bir belgenin başka bir devlet dairesinden celp edilmesine karar verildiğinde, mahkeme ilgili kuruma resmî müzekker yazar. Kişilerin celbi durumunda ise, çağrıya uymamanın yasal yaptırımları (zorla getirme, para cezası) resmî kâğıtta ihtar edilir. Celp mekanizması, adil yargılanma hakkı kapsamında tarafların delillerini mahkemeye sunabilmesini güvence altına alan usuli bir zorunluluktur.

    Edebi Eserlerde Kavramın Kullanımı ve Analizi

    Köy hayatına aniden giren jandarma eliyle tebliğ edilen celp kâğıtlarının köylü üzerinde yarattığı korku ve devletin mutlak gücü, edebiyatımızda realist pasajlarla resmedilmiştir:

    “Muhtarın eliyle uzattığı o mahkeme **celp** varakası, huzur içinde akıp giden köy hayatına devletin o ciddi ve hesap soran yüzünü aniden sokmuştu.”
    — Halid Ziya Uşaklıgil, Mai ve Siyah

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Mahkemenin resmi oturumları, hakimin dosyayı tarafların huzurunda incelediği kurumsal Celse aşamalarında ilerler. Ticari işletmelerin veya davalı kurumların süreklilik arz eden, geçici olmayan yapısal niteliği, hukuken Daimi statü kurallarıyla muhafaza edilir. Davanın esasını aydınlatacak, iddiaların doğruluğunu yargıç önünde ispat kılacak hakiki vesikalar, usulünce sunulan Delil araçlarıdır.

  • Cebren Nedir? Neye Denir?

    Cebren, hukuk dilinde “devletin yasal gücünü, egemenlik salahiyetini veya fiziki gücü kullanarak, bir kimseyi iradesi hilafına belirli bir hukuki yükümlülüğü yerine getirmeye zorlamak suretiyle” gerçekleştirilen eylemleri ifade eder. Meşru cebir, devletin kamu düzenini korumadaki tekelidir.

    Kavramsal ve Metodolojik Boyut

    Kişilerin kendi haklarını kendi güçleriyle aramaları (ihkak-ı hak) yasak olduğundan, hukukun emrettiği müeyyideler ancak devlet eliyle “cebren” infaz edilir. İcra-iflas hukukunda borcunu ödemeyen kişinin mallarına el konulup satılması “cebri icra” rejimiyle yürütülür. Ceza hukukunda ise bu kavram, suçun kurucu unsuru olan “cebir ve şiddet” maddi fiillerini niteler; yasal dayanağı olmaksızın bireylerin birbirini cebren zorlaması hürriyeti tahdit suçu teşkil eder. Meşru cebir, hukukun kâğıt üzerinde kalmamasını sağlayan yaptırım gücüdür.

    Edebi Eserlerde Kavramın Kullanımı ve Analizi

    Devletin ezici gücü, icra memurlarının soğuk uygulamaları ve bireyin iradesinin yasal zorlamalar karşısında kırılması edebiyatımızda dramatik birer toplumsal eleştiri konusudur:

    “Evin kapısı açılıp da eşyalar sokak ortasına **cebren** çıkarıldığında, hukukun adalet yüzünden ziyade o acımasız ve zorba gücüyle karşı karşıya kaldığını hissetti.”
    — Reşat Nuri Güntekin, Çalıkuşu

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Yargılama süreçlerinde kişilerin mahkeme önünde hazır bulunmasını sağlamak amacıyla çıkarılan zorunlu davet yazısı, yani resmî Celp kararı, cebrî gücün ilk adımıdır. Ceza kanunlarında suç olarak nitelendirilen ve toplumsal barışı sarsan her türlü haksız fiil, hukuk terminolojisinde Cürüm kapsamında yargılamaya tabi tutulur. Maddi veya manevi olguların, bir hakkın varlığını veya yokluğunu hakime gösterme gücü, hukukta Delalet Etmek kavramsal bağıyla çözümlenir.

  • Caiz Nedir? Neye Denir?

    Caiz, kökeni İslam hukukuna (fıkıh) dayanmakla birlikte, modern hukuk metodolojisinde de “yapılmasında hukuki bir engel bulunmayan, yasalara, ahlaka ve kamu düzenine uygun olan, geçerli sayılan” eylem ve işlemleri ifade eden köklü bir terimdir. Karşıtı “gayrıcaiz” veya hukuki sakatlık durumlarıdır.

    Kavramsal ve Metodolojik Boyut

    Bir sözleşme hükmünün, vasiyetnamenin veya idari işlemin “caiz olması”, onun hukuk düzeni tarafından tanındığı ve meşru kabul edildiği anlamına gelir. Medeni hukukta borç ilişkilerinin sınırları belirlenirken, tarafların irade hürriyeti ancak kanunun çizdiği meşruiyet dairesinde caizdir. Kanunun açıkça yasaklamadığı, kamu düzenini sarsmayan ve ahlaka aykırı olmayan her türlü irade beyanı hukuken caiz kabul edilerek korunur. Mahkemeler, bir talebin veya delilin ikame edilip edilemeyeceğini incelerken öncelikle onun hukuken “caiz olup olmadığı” yönünde bir ön inceleme yaparlar.

    Edebi Eserlerde Kavramın Kullanımı ve Analizi

    Geleneksel ahlak normları ile modern pozitif hukukun sınırları arasında sıkışan bireylerin yaşadığı iç çatışmalar, edebiyatımızda bu kavramın felsefi derinliğiyle ele alınmıştır:

    “Yaptığı işin vicdanen ne kadar doğru olduğunu bilse de, adliye koridorlarındaki o sert kanun maddeleri karşısında bunun hukuken **caiz** olup olmadığını kestiremiyordu.”
    — Ömer Seyfettin, Efruz Bey

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Hukuki kuralların çiğnenmesi veya sözleşme ihlalleri durumunda, hak sahibinin alacağına kavuşabilmesi için devlet eliyle Cebren (zorla) icra mekanizmaları devreye sokulur. Kişilerin iddialarını veya savunmalarını resmiyete döktükleri dava kağıtlarının mahiyette hangi hukuki Cins hak kurgusuna dayandığı hakim tarafından re’sen tayin edilir. Hakkın savunulması sürecinde davanın özünü ve haklılığını ortaya koyacak yasal def’i hakları, yani resmi Def’i argümanları usulünce ileri sürülmelidir.

  • Bilimum Nedir? Neye Denir?

    Bilimum, “bütün, hep, hepsi, eksiksiz olarak karşılaşılan her unsur” anlamına gelen ve yasal metinlerde kapsayıcılığı sağlamak, hiçbir istisnaya yer bırakmamak amacıyla tercih edilen arkaik ama işlevsel bir hukuk terimidir.

    Kavramsal ve Metodolojik Boyut

    Mevzuatta veya bir sözleşme metninde “bilimum” kelimesi kullanıldığında, o kategorideki tüm unsurların yasal düzenlemenin kapsamına alındığı belirtilmiş olur ve yasal bir boşluk kalması engellenir. Örneğin; “şirketin bilimum borç ve alacaklarının devredilmesi” veya “kazadan doğan bilimum zararların tazmini” ifadeleri, kapsama giren her şeyi tek bir kalemde toplar. Bu terim, hukuki işlemlerin tasfiyesinde veya hakların sınırlandırılmasında tarafların ya da kanun koyucunun niyetinin mutlak ve eksiksiz olduğunu göstermesi açısından metodolojik bir öneme sahiptir.

    Edebi Eserlerde Kavramın Kullanımı ve Analizi

    Resmî makamların hayatın her alanına müdahale eden mutlak gücü ve yasal yaptırımların kapsayıcılığı, edebiyatımızda bu kelimenin resmî tınısı üzerinden aktarılmıştır:

    “Hükümet konağından gelen o sert emir, köydeki **bilimum** erkeklerin hemen adliyede toplanmasını, hiçbir mazeretin kabul edilmeyeceğini ilan ediyordu.”
    — Sabahattin Ali, Kürk Mantolu Madonna

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Hukuki muamelelerin geçerliliği, tarafların eylemlerinin yasal düzleme uygun bulunması, yani dinî ve medeni açıdan Caiz görülmesi esasına göre değerlendirilir. Davanın esasına girmeden önce mahkemece tarafların hak iddialarını sunabilmesi için resmî bir çağrı, yani usulüne uygun Davetiye çıkarılması zorunludur. Çözülmesi gereken uyuşmazlıklar, davanın mahiyetine ve tarafların iddialarını yönelttikleri hukuki Cihet (cihet) kurallarına göre tasnif edilerek hükme bağlanır.

Powered by
►
Necessary cookies enable essential site features like secure log-ins and consent preference adjustments. They do not store personal data.
None
►
Functional cookies support features like content sharing on social media, collecting feedback, and enabling third-party tools.
None
►
Analytical cookies track visitor interactions, providing insights on metrics like visitor count, bounce rate, and traffic sources.
None
►
Advertisement cookies deliver personalized ads based on your previous visits and analyze the effectiveness of ad campaigns.
None
Powered by