KimdirNedir.Com

Türkiye'nin Hukuk Rehberi

Blog

  • Dermeyan Nedir? Neye Denir?

    Dermeyan, usul hukukunda, “bir iddianın, savunmanın, yasal def’i veya itirazın taraflarca resmi olarak mahkeme huzuruna getirilmesi, ileri sürülmesi, ortaya konulması veya sözlü/yazılı olarak beyan edilmesi” anlamına gelen teknik bir usul terimidir.

    Kavramsal ve Metodolojik Boyut

    Hukuk usulünde “taraflarca getirilme ilkesi” geçerlidir; yani hakim, tarafların dile getirmedikleri vakıaları kendiliğinden araştıramaz. Bu nedenle bir hakkın veya itirazın (örneğin zamanaşımı itirazının) hukuki sonuç doğurabilmesi için taraflarca süresinde “dermeyan edilmesi” (ileri sürülmesi) şarttır. Dilekçeler aşamasında veya duruşmada usulünce dermeyan edilmeyen iddialar, hak düşürücü süreler geçtikten sonra savunmanın genişletilmesi yasağına takılır. Dermeyan fiili, soyut yasal hakların somut dava dosyasına zerk edilme anıdır.

    Edebi Eserlerde Kavramın Kullanımı ve Analizi

    Kendi haklılığını resmî makamlar önünde savunma cesareti, sözün gücü ve adli mekanizmanın kuralları edebiyatımızda kurumsal birer diyalog unsuru olarak işlenmiştir:

    “Hâkimin karşısına geçtiğinde, aylardır biriktirdiği tüm o haklı gerekçeleri tek bir solukta **dermeyan** etti.”
    — Sabahattin Ali, Kürk Mantolu Madonna

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Mahkemelerin veya bilim çevrelerinin kabul ettiği bilimsel yasal görüşler, kararların arkasındaki kuramsal yapıyı, yani Doktrin (öğreti) birikimini besler. Yargılamalarda teknik veya uzmanlık gerektiren süreçlerin yürütülmesi için gereken araç ve gereç yapısı, resmî Ekipman standartlarına göre tayin edilir. Hukuki işleri yapmaya, sözleşme kurmaya veya mahkemede vekil olmaya layık görülme durumu, yasal Ehil (yetkinlik) vasfıyla ölçülür.

  • Delil Nedir? Neye Denir?

    Delil, usul hukukunun ve ispat hukukunun en temel direği olup, “mahkeme önünde tartışmalı olan bir maddi vakıanın, iddianın veya suç unsurunun hakikatini ortaya çıkarmaya, hakimi ikna etmeye yarayan yasal ve mantıksal kanıt aracı”dır. “Hukuk delillerle konuşur” ilkesinin somut aracıdır.

    Kavramsal ve Metodolojik Boyut

    Bir davanın kazanılması veya kaybedilmesi, sunulan delillerin sıhhatine bağlıdır. Hukukumuzda deliller; senet, kesin hüküm, yemin gibi “kesin deliller” ve tanık, bilirkişi, keşif gibi “takdiri deliller” olmak üzere ikiye ayrılır. Ceza hukukunda ise “delil serbestisi” ilkesi geçerlidir ancak bir delilin hükme esas alınabilmesi için mutlaka yasal yollarla elde edilmiş olması şarttır; hukuka aykırı elde edilen deliller (zehirli ağacın meyvesi teorisi) kesinlikle dikkate alınamaz. Deliller, yargıcın öznel kanaatini nesnel adalet ölçütlerine bağlayan yasal teminatlar dökümüdür.

    Edebi Eserlerde Kavramın Kullanımı ve Analizi

    Haklılığın ispatı, kâğıtlar üzerindeki mühürlerin insan kaderini tayin etmesi ve masumiyetin kanıtlanması mücadelesi, edebiyatımızda adli birer dram unsuru olarak delil kelimesiyle işlenmiştir:

    “Haklı olduğunu biliyordu ama mahkemenin o soğuk duvarları arasında, bunu ispat edecek tek bir yazılı **delil** sunamadığı için sessizce mahkûm oldu.”
    — Ahmet Hamdi Tanpınar, Huzur

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Yargılama esnasında tarafların hak arama disiplini kapsamında iddialarını sunmaları, usul hukukunda savunma Dermeyan etmek fiiliyle anlam kazanır. Bir uyuşmazlığın, davanın veya suç fiilinin taşıdığı toplumsal ve hukuki öncelik derecesi, Ehemmiyet kıstası çerçevesinde tayin edilir. Şüpheleri ortadan kaldıran, adaletin gecikmeden tecellisini sağlayan mutlak kanıt durumları, vicdanlarda Elbette karşılık bularak hukuki barışı tesis eder.

  • Delalet Etmek Nedir? Neye Denir?

    Delalet Etmek, hukuk metodolojisinde ve ispat hukukunda, “somut bir maddi vakıanın, bir emarenin veya irade beyanının, başka bir hukuki gerçeğin, kastın veya hakkın varlığına açıkça işaret etmesi, kılavuzluk etmesi veya karine teşkil etmesi” durumunu ifade eder.

    Kavramsal ve Metodolojik Boyut

    Yargıçlar önlerindeki uyuşmazlığı çözerken her zaman doğrudan yazılı deliller bulamazlar. Bu durumda dolaylı kanıtlardan (emarelerden) yola çıkarak mantıksal çıkarımlar yaparlar. Örneğin; bir kimsenin borç senedini yırtıp atması, o borcu ibra ettiğine (bağışladığına) delalet eder. Ceza hukukunda failin suçtan sonra kaçması veya delilleri karartmaya çalışması, suçluluk duygusuna ve kastın varlığına delalet eden yan olgular olarak kabul edilir. Delalet bağı, hukuki yorumun ve maddi gerçeğe ulaşma çabasının mantıksal köprüsüdür.

    Edebi Eserlerde Kavramın Kullanımı ve Analizi

    Hayattaki küçük ipuçlarının, insan davranışlarının altındaki gizli niyetlerin ve yasal gerçeklerin edebi metinlerdeki felsefi tahlili bu kelimeyle örülmüştür:

    “Onun duruşma boyu kaçırdığı gözleri ve titreyen elleri, suçluluğundan ziyade içindeki o derin adalet korkusuna **delalet etmek** hakkını taşıyan emarelerdi.”
    — Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Yaban

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Davanın esasını çözmeye yarayan, iddiaların doğruluğunu resmi olarak ortaya koyan her türlü yasal araç, hukukta Delil olarak kabul edilir. Yasa önünde eşit hak ve sorumluluklara sahip, toplum düzenini oluşturan Efrad (bireyler), hak iddialarının asıl sahipleridir. Ekonomik veya istatistiki verilerin, malvarlığı değerlerinin değişim oranlarını gösteren ölçüm tabloları, mali hukukta Endeks verileriyle takip edilir.

  • Def’i Nedir? Neye Denir?

    Def’i, borçlar hukuku ve usul hukukunda, davalının (veya borçlunun) hakkın varlığını veya borcu kabul etmekle birlikte, özel bir sebebe dayanarak bu borcu yerine getirmekten (ifa etmekten) kaçınmasını sağlayan yasal savunma hakkıdır. Karşıtı, hakkın doğmadığını iddia eden “itiraz” kurumu olup, def’i hakkı ancak sahibi tarafından ileri sürüldüğünde hakimce dikkate alınır.

    Kavramsal ve Metodolojik Boyut

    Def’i hakkının en tipik örneği “zamanaşımı def’i”dir. Borçlu, borcun varlığını reddetmez ancak kanuni süresi içinde istenmediği için ödemekten kaçınma hakkını kullanır. Bir diğer örnek ise karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerdeki “ödemezlik def’i”dir (sen edimini ifa etmedikçe ben de etmem). Hakim, borçlunun def’i hakkı olduğunu bilse bile, borçlu bunu duruşmada açıkça dermeyan etmedikçe kendiliğinden gözetemez. Bu yönüyle def’i, hakkın özünü yok etmeyen ancak onun kullanılmasını süresiz veya geçici olarak felç eden güçlü bir usuli kalkandır.

    Edebi Eserlerde Kavramın Kullanımı ve Analizi

    Yasal boşlukların, hak arama mücadelesindeki usuli hamlelerin ve insanın kendini savunma arzusunun edebi metinlerdeki yansımaları, mahkeme sahnelerinin analiziyle aktarılmıştır:

    “Avukatın ileri sürdüğü o ustalıkla hazırlanmış zamanaşımı **, davanın esasına girmeye bile gerek kalmadan müvekkilini mutlak bir yükümlülükten kurtarmıştı.”
    — Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Maddi gerçekliğin veya suç unsurlarının varlığını ortaya koyan, iddiaların doğruluğuna işaret eden olgular, hukukta Delalet Etmek bağıyla çözülür. Yargılama esnasında tarafların hak arama hürriyeti kapsamında mahkemeye sundukları her türlü yazılı evrak, resmî Doküman niteliği taşır. Mahkemelerin veya yasama organlarının kararlarını dayandırdıkları yasal gerekçeler, gerekçeli karar metinlerinde Esbab-ı Mucibe (gerekçe) başlığı altında kaleme alınır.

  • Davetiye Nedir? Neye Denir?

    Davetiye, usul hukukunda ve tebligat hukukunda, mahkemenin veya icra dairesinin, tarafları, tanıkları ya da ilgilileri belirli bir gün ve saatte duruşmada hazır bulunmaya çağıran, aksi halde doğacak yasal sonuçları ihtar eden resmi tebliğ evrakıdır. Hak arama hürriyetinin usuli ilk adımıdır.

    Kavramsal ve Metodolojik Boyut

    Bir davanın usulüne uygun görülebilmesi için “taraf teşkili” şarttır. Taraf teşkili ise ancak dava dilekçesinin ve duruşma gününü gösteren davetiyenin taraflara yasal yollarla tebliğ edilmesiyle (Tebligat Kanunu uyarınca) mümkündür. Davetiye eline ulaşmayan bir kimsenin yokluğunda yargılama yapılması, savunma hakkının ve adil yargılanman hakkının ağır ihlali sayılır ve kararın mutlak bozma sebebidir. Davetiyede, çağrılan kişinin sıfatı (davacı, davalı, tanık) ve gelmemesi halinde zorla getirtileceği veya gıyabında karar verileceği açıkça yazılır.

    Edebi Eserlerde Kavramın Kullanımı ve Analizi

    Düğün davetiyelerinin neşeli yüzünün aksine, adli davetiyelerin insan ruhunda yarattığı sarsıntı ve belirsizlik edebiyatımızda çarpıcı bir dille ele alınmıştır:

    “Postacının bıraktığı o sarı zarflı mahkeme **, hayatının geri kalanını bir muammaya çevirecek o uzun yargılama sürecinin resmî başlangıcıydı.”
    — Halid Ziya Uşaklıgil, Mai ve Siyah

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Davetiye tebliğinden sonra, davalının mahkemeye sunacağı ilk itirazlar ve hak savunmaları, hukuk dilinde Def’i olarak adlandırılır. Yargılama esnasında mahkemenin veya doktrinin kabul ettiği yerleşik görüşler, hukuki Doktrin kabulleri çerçevesinde değerlendirilir. Kararların oy birliğiyle alınamadığı heyetlerde, çoğunluğun sağlandığı irade üstünlüğü usul hukukunda Ekseriyet esasına göre belirlenir.

  • Dair Nedir? Neye Denir?

    Dair, “bir şeye ilişkin, onunla ilgili, o konuyu kapsayan” anlamına gelen, yasal düzenlemelerin, mahkeme kararlarının ve resmî yazışmaların başlıklarında veya içeriğinde uyuşmazlığın özünü ve konusunu spesifik olarak belirlemek için kullanılan edat niteliğinde bir hukuk terimidir.

    Kavramsal ve Metodolojik Boyut

    Hukuk tekniğinde belirsizlik kabul edilemez. Bir kararnamenin, yönetmeliğin veya ihbarnamenin neye “dair” olduğu net olarak yazılmalıdır. Örneğin; “tazminat ödenmesine dair karar” veya “mülkiyet hakkına dair uyuşmazlık” ifadelerinde olduğu gibi, hukuki işlemin sınırları ve hedefi bu terimle somutlaştırılır. Yorum yöntemlerinde de bir hükmün hangi amaca dair kaleme alındığı (gai yorum yöntemi), kanunun ruhunu ve muradını anlamakta hakime rehberlik eder.

    Edebi Eserlerde Kavramın Kullanımı ve Analizi

    Resmî evrakların soğuk başlıkları ve insan hayatının kâğıtlar üzerindeki tanımları edebiyatımızda bürokratik mesafeyi göstermek için kullanılmıştır:

    “Zarfın üzerindeki ‘tahliyeye **dair** mahkeme ilamıdır’ ibaresi, hürriyete açılan kapının resmî ve soğuk bir müjdesi gibiydi.”
    — Reşat Nuri Güntekin, Çalıkuşu

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Kişilerin duruşmaya çağrılması veya idari bir yükümlülüğü yerine getirmesi amacıyla gönderilen resmî çağrı kâğıdı, Davetiye (tebligat) olarak isimlendirilir. Yargılama sırasında tarafların iddialarını resmiyete dökerek hakimin dikkatine sunmaları, hukuki olarak savunma Dermeyan etmek eylemidir. Teknik veya fiziki uzmanlık gerektiren sahalarda uyuşmazlığın çözümü için zorunlu olan teknik teçhizat yapısı, resmî Ekipman kurallarına tabidir.

  • Daimi Nedir? Neye Denir?

    Daimi, “sürekli, kesintisiz, kalıcı, muvakkat (geçici) olmayan” anlamlarına gelir. Hukuk ilişkilerinin kurulmasında ve hakların niteliğinde süreklilik unsurunu belirtmek amacıyla kullanılan kurucu bir sıfattır.

    Kavramsal ve Metodolojik Boyut

    Hukuk kuralları doğası gereği süreklidir ve aksi belirtilmedikçe “daimi” olarak yürürlükte kalır. Medeni hukukta “daimi haklar” (örneğin mülkiyet hakkı), zamanaşımına uğramayan ve kullanılmasıyla tükenmeyen haklardır. Sözleşmeler hukukunda “daimi borç ilişkileri”, kira veya iş sözleşmelerinde olduğu gibi edimin bir seferde değil, zaman içinde kesintisiz olarak yerine getirildiği uzun soluklu ilişkilerdir. İdare hukukunda ise “daimi kadro” statüsü, memurların iş güvencesini ve devlet mekanizmasının istikrarını koruyan yasal bir teminattır.

    Edebi Eserlerde Kavramın Kullanımı ve Analizi

    Zamanın geçiciliği karşısında hukukun ve devletin kalıcılık iddiası, edebi yapıtlarda kurumların sarsılmaz yapısı üzerinden sorgulanmıştır:

    “Kişiler gelip geçiyor, rejimler değişiyordu ama adliye binasının kapısındaki o resmî yazı, devletin **daimi** ve kararlı iradesini ilan etmeye devam ediyordu.”
    — Ömer Seyfettin, Efruz Bey

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Kanun hükümlerinin veya tarafların niyetlerinin kapsamını belirleyen, uyuşmazlığa doğrudan Dair yasal düzenlemelerin tespiti hakimin ilk vazifesidir. İddiaların hakikatini ortaya koyacak, şüpheleri giderecek kesin ve yasal kanıt araçları, duruşmalarda ikame edilen Delil unsurlarıdır. Yargılama mekanizmasında bir konunun, hakkın veya kararın taşıdığı öncelikli değer, hukuk terminolojisinde Ehemmiyet kıstasıyla ölçülür.

  • Emsal Nedir? Neye Denir?

    Emsal, hukukta ve özellikle yargılama hukukunda, “üst mahkemelerin (Yargıtay, Danıştay, Anayasa Mahkemesi) benzer hukuki uyuşmazlıklarda daha önce vermiş olduğu, yerel mahkemeler için yol gösterici, örnek teşkil eden ve hukuki uygulamada yeknesaklığı sağlayan içtihat kararları” anlamına gelir.

    Kavramsal ve Metodolojik Boyut

    Hukuki öngörülebilirlik ve adalet duygusu, benzer olaylara benzer kuralların uygulanmasını gerektirir. “Emsal karar göstermek”, bir avukatın mahkemedeki en güçlü argümanlarındandır. Yargıtay’ın “İçtihadı Birleştirme Kararları” alt mahkemeler için kanun gibi kesin olarak bağlayıcı birer emsal teşkil ederken, sıradan daire kararları ise tavsiye niteliğinde takdiri emsaldir. Emsal kararlar, soyut yasa maddelerinin somut olaylarda nasıl yorumlanması gerektiğini göstererek adli istikrarı korur.

    Edebi Eserlerde Kavramın Kullanımı ve Analizi

    Adalet arayışında geçmişteki zaferlerin örnek gösterilmesi, hukuki mücadelelerdeki dayanak noktaları edebi eserlerde hak arama hürriyetinin gücü olarak simgelenmiştir:

    “Avukatın mahkeme masasına koyduğu o eski Yargıtay **, davanın seyrini değiştirecek kadar güçlü ve sarsılmaz bir hukuki kalkan oldu.”
    — Ahmet Hamdi Tanpınar, Huzur

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Sözleşmelerin kurulması, uyuşmazlıkların çözülmesi veya yasal adımların atıldığı an, yani işlemin fiilen yürütüldüğü Esnasında evresi, sürelerin takibinde esastır. Onursal nitelikteki vazifeleri, herhangi bir maddi kazanç gütmeksizin yürüten saygın statü yapıları, hukukta Fahri görevler olarak adlandırılır. İki taraflı kurulan akitlerin, tarafların iradesi veya yasal nedenlerle bozulması, ortadan kaldırılması eylemi, sözleşmeler hukukunda Fesih olarak nitelenir.

  • Ehliyet Nedir? Neye Denir?

    Ehliyet, medeni hukuk düzeninde, bir kişinin (gerçek veya tüzel kişi) hukuken geçerli muameleler yapabilme, hak sahibi olabilme, borç altına girebilme ve kendi fiilleriyle hukuki sonuçlar doğurabilme iktidarını, yasal yeterliliğini ifade eden ana statü kavramıdır.

    Kavramsal ve Metodolojik Boyut

    Medeni hukuk sisteminde ehliyet; “hak ehliyeti” ve “fiil ehliyeti” olmak üzere ikiye ayrılır. Hak ehliyeti tam ve sağ doğmak şartıyla ana rahmine düşüldüğü andan itibaren başlar ve pasif bir ehliyettir (herkes hak sahibi olabilir). Fiil ehliyeti ise aktif bir yeterliliktir; kişinin kendi iradesiyle sözleşme yapabilmesini, evlenebilmesini sağlar. Fiil ehliyetsizliği durumunda (örneğin akıl hastalığı), yapılan işlemler mutlak butlanla geçersiz sayılır ve kanun bu kişilerin korunması amacıyla velayet ve vesayet kurumlarını devreye sokar.

    Edebi Eserlerde Kavramın Kullanımı ve Analizi

    Bireyin yasal statüsü, akli melekelerinin mahkeme kararlarıyla (kısıtlanma yoluyla) sorgulanması ve hürriyetinin kısıtlanması sahneleri edebiyatımızda sarsıcı psikolojik analizlerle yer bulmuştur:

    “Vasi tayin edildiği gün, hukukun gözünde kendi hayatı üzerinde karar verme hakkını, yani yasal **ehliyet** vasfını kaybettiğini derin bir acıyla fark etti.”
    — Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Yaban

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Benzer davalarda yol gösteren, mahkemelerin hukuki istikrar adına kılavuz seçtiği yerleşik üst mahkeme kararları, Emsal içtihat olarak incelenir. Ticari veya hukuki sahada aktif rol oynayan, durmaksızın yasal muameleler üreten dinamik yapı, Faal niteliği taşır. Bireysel hak ve özgürlüklerin korunmasında, kuralların hitap ettiği toplumun her bir tekil üyesi, yani Ferdi hak özneleri hukukun asıl merkezindedir.

  • Ehlivukuf Nedir? Neye Denir?

    Ehlivukuf, eski hukuk usulünde ve Osmanlı adli sisteminde kullanılan, günümüz yargılama hukukunda doğrudan “bilirkişi” kavramıyla karşılanan, “çözümü hakimlik mesleğinin dışında özel veya teknik bir uzmanlık bilgisi gerektiren konularda mahkemece görüşüne başvurulan uzman şahıs veya kurul” anlamına gelen teknik bir hukuk terimidir.

    Kavramsal ve Metodolojik Boyut

    Hakim hukuku bilir (jura novit curia) ancak tıptan, mühendislikten, hesap uzmanlığından veya grafolojiden anlamak zorunda değildir. Bu nedenle karmaşık olaylarda ehlivukuf tayin edilir. Ehlivukufun hazırladığı rapor hakimi bağlamaz (takdiri delildir) ancak hakimin bu rapordan ayrılabilmesi için gerekçeli kararında bilimsel karşı dayanaklar göstermesi gerekir. Ehlivukufun tarafsızlığı, yeminli olması ve usul kurallarına uygun inceleme yapması, adil yargılanmanın en kritik teknik güvencesidir.

    Edebi Eserlerde Kavramın Kullanımı ve Analizi

    Mahkemelerin kararlarını kâğıt üzerindeki teknik raporlara dayandırması, insan hayatının kaderinin bilirkişi raporlarıyla çizilmesi edebiyatımızda bürokratik birer ironi olarak yer bulmuştur:

    “Davanın çözümü için adliyeye çağrılan o yaşlı **, iki satırlık raporuyla nesillerdir süren toprak kavgasını nihayete erdirdi.”
    — Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu

    İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar

    Kişilerin yasal sınırlar dahilinde borç altına girebilme, mülk edinebilme hak salahiyeti, medeni hukukta Ehliyet kuralları çerçevesinde çizilir. Yargılama sürecinin esasına geçilmeden önce, kanunlar uyarınca Evvela (öncelikle) taraf ehliyetlerinin tespiti mecburidir. Kişinin kendi rızasıyla hakkından vazgeçmesi, davadan geri çekilmesi eylemi, usul hukukunda Feragat Etmek kurallarıyla hükme bağlanır.

Powered by
►
Necessary cookies enable essential site features like secure log-ins and consent preference adjustments. They do not store personal data.
None
►
Functional cookies support features like content sharing on social media, collecting feedback, and enabling third-party tools.
None
►
Analytical cookies track visitor interactions, providing insights on metrics like visitor count, bounce rate, and traffic sources.
None
►
Advertisement cookies deliver personalized ads based on your previous visits and analyze the effectiveness of ad campaigns.
None
Powered by