İvazsız tasarruf, borçlar hukuku, medeni hukuk ve icra-iflas hukukunda, bir kimsenin karşı taraftan hiçbir karşılık, bedel veya ivaz almaksızın kendi malvarlığından yaptığı bağışlama, hibe veya hak devri niteliğindeki hukuki işlemdir.
İvazsız Tasarrufun Fıkhi ve Pozitif Temelleri
Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “karşılıksız kazandırma, ivaz alınmadan yapılan işlem” şeklinde tanımlanır. İslâm borçlar hukukunda (fıkıh) ivazsız akitler teberru’at (bağışlamalar) başlığı altında incelenir.
TDV İslâm Ansiklopedisi teberru ve hibe maddelerinde açıklandığı üzere; teberru mahiyetindeki ivazsız işlemler, dürüstlük kuralı ve üçüncü kişilerin haklarının muhafazası açısından özel denetim kurallarına tabi tutulmuştur.
İcra İflas Kanunu m. 278 Açısından İvazsız Tasarrufların İptali
200 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun (İİK) 278. maddesi uyarınca; borçlunun hacizden veya iflastan önce yaptığı ivazsız tasarruflar (karşılıksız devirler), alacaklılardan mal kaçırma amacı taşıdığı karinesiyle iptal davasına (tasarrufun iptali davası) konu edilebilir. Kanun, borçlunun hacizden önceki belirli süreler içinde yakın akrabalarına yaptığı devirleri de ivazsız tasarruf bağlamında geçersiz saymaktadır.
Edebi Eserlerde İvazsız Tasarruf Kavramı
Mülklerin karşılıksız devri, akrabalar arasındaki mal paylaşımı ve fedakarlıklar edebiyatımıza şöyle aktarılmıştır:
“Evin mülkiyetini küçük oğluna **ivazsız tasarruf** yoluyla devrettiğinde, diğer varislerin adliye kapılarında başlatacağı o uzun hukuk mücadelesinin fitilini ateşlediğini biliyordu.”
— Sabahattin Ali, Kürk Mantolu Madonna
İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar
Karşılıksız mal devri sözleşmeleri borçlar hukukunda Hibe olarak adlandırılır. Alacaklıların açtığı davalarda mal kaçırma hareketleri Cüzî İcra takipleri esnasında iptale konu edilir. Yapılan tasarrufların yasalara uygunluğu Caiz olup olmaması yönünden denetlenir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. İvazsız tasarruf ne demektir?
Hiçbir maddi karşılık veya bedel alınmadan yapılan (bağışlama gibi) hukuki kazandırmalardır.
2. İvazsız tasarrufun iptali davası nedir?
Borçlunun alacaklılarından mal kaçırmak amacıyla yaptığı karşılıksız devirlerin geçersiz sayılarak malın icra dairesince haczedilmesini sağlayan davadır.