Addetmek, lügatte “bir şeyi öyle saymak, kabul etmek, varsaymak veya o nitelikte görmektir.” Hukuk terminolojisinde ve özellikle yasa yorumlama metodolojisinde, kanunun veya tarafların belirli maddi olguları ya da hukuki durumları doğrudan doğruya gerçekmiş gibi kabul etmesini ifade eden faraziyeleri (karineleri) nitelendirmek için tercih edilir.
Kavramsal ve Metodolojik Boyut
Mevzuatta bir eylemin veya durumun başka bir hukuki statüde “adedileceği” belirtildiğinde, aksinin ispatı mümkün olmayan veya kanunen kesinleşmiş bir kabul mekanizması kurulmuş olur. Örneğin, belirli bir süre boyunca kendisinden haber alınamayan bir kimsenin ölmüş adledilmesi (gaiplik) ya da bir borç ilişkisinde belirli şartların varlığı halinde borcun ödendiğinin varsayılması bu kabullere örnektir. Yargıçlar da önlerindeki uyuşmazlığı çözerken, tarafların niyetlerini, ticari teamülleri ve hayatın olağan akışını göz önünde bulundurarak bazı irade beyanlarını belirli bir yönde addetmek durumundadırlar.
Edebi Eserlerde Kavramın Kullanımı ve Analizi
Bireyin toplum ve hukuk karşısındaki konumunun egemen güçler tarafından nasıl tanımlandığı, edebi eserlerde bir varoluşsal sancı olarak resmedilmiştir:
“Mahkemenin beni suçlu **addetmek** yönündeki peşin hükmü, kâğıt üzerindeki soğuk maddelerin vicdan üzerindeki mutlak hakimiyetini gösteriyordu.”
— Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu
İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar
Hukuki işlemlerde tarafların sıradan, resmi niteliği bulunmayan yazılı belgeleri, kanun önünde basit yani Adi birer senet olarak kabul edilir. Vekilin, müvekkili adına tahsilat yapma yetkisini elinde bulundurması anlamına gelen Ahz-u Kabz yetkisinin varlığı, tarafların beyanlarından çıkarılarak bu yönde yorumlanabilir. Bir davanın çözümü, uyuşmazlık konusuyla doğrudan Alaka kurulan delillerin yargıç tarafından doğru bir hukuki zemine oturtulmasıyla mümkündür.