Aciz, borçlar hukuku ve icra-iflas hukukunda, borçlunun malvarlığının borçlarını ödemeye yetmemesi, borç ödeme gücünü yapısal olarak kaybetmesi halidir.
Aciz Halinin Fıkhi ve Pozitif Esasları
Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “güçsüzlük, borç ödeyememe durumu” olarak açıklanır. İslâm borçlar hukukunda (fıkıh) borçlunun ödeme aczine düşmesi iflas ve ihsar esasları çerçevesinde değerlendirilir.
TDV İslâm Ansiklopedisi borç ve hacir maddelerinde vurgulandığı üzere; ödeme aczi içindeki borçlunun haklarının muhafazası ile alacaklıların zararlarının engellenmesi dengesi gözetilir.
İcra ve İflas Kanununda Aciz
İİK uyarınca borçlunun haczedilebilir malının bulunmaması durumu aciz halini doğurur ve resmi olarak tespit olunur.
Edebi Eserlerde Aciz Kavramı
Mali çöküş edebiyatımızda şöyle resmedilmiştir:
“Ticarethanenin kapısındaki resmi kilit, onun hukuken düştüğü o büyük **aciz** durumunun en açık kanıtıydı.”
— Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu
İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar
Borçlunun aciz durumu resmi Aciz Belgesi ile belgelenir. Masrafları karşılayamayan kişilere Adli Yardım sağlanır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. Aciz hali ne demektir?
Borçlunun malvarlığının mevcut borçlarını karşılamaya yetmemesi durumudur.
2. Aciz hali borcu sona erdirir mi?
Hayır, borç sona ermez; aksine alacaklıya borçlunun haklarını takip etme imkanı verir.