Rücu, sözlükte “geri dönme, cayma, sözünden dönme” anlamına gelmekle birlikte, borçlar hukuku, sigorta hukuku ve idare hukukunda, başkasına ait bir borcu veya zararı ödeyen kimsenin, ödediği bu miktarı asıl sorumlu ve kusurlu olan kişiden geri isteme yasal hakkıdır.
Rücu Hakkının Fıkhi ve Hukuki Esasları
Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “dönme, geri alma; bir kimsenin ödediği şeyi asıl borçlusundan istemesi” olarak tanımlanır. İslâm hukuku (fıkıh) doktrininde rücu, haksız zenginleşmeyi önleyen ve halefiyet esasına dayanan adil bir tazminat mekanizmasıdır.
TDV İslâm Ansiklopedisi borç ve kefalet maddelerinde açıklandığı üzere; başkasının borcuna kefil olup ödemede bulunan kefilin, asıl borçluya rücu ederek ödediği miktarı talep etme hakkı İslâm hukukçularının icmasıyla sabittir. Rücu, zararın nihai olarak asıl kusurlu üzerinde kalmasını sağlar.
Pozitif Hukukta Rücu Davaları
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu uyarınca müteselsil borçlulardan biri, kendi payından fazlasını alacaklıya ödediği takdirde, diğer borçlulara payları oranında rücu edebilir (TBK m. 73). Sigorta hukukunda ise sigorta şirketi, sigortalısına ödediği tazminatı zarara sebebiyet veren kusurlu üçüncü kişiden rücuen tahsil eder. Anayasa’nın 129. maddesi gereğince, kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan doğan zararları devlet öder, ancak kanuni şartları varsa sorumlu memura rücu eder.
Edebi Eserlerde Rücu Kavramı
Verilen sözlerden dönülmesi, başkasının borcunu ödeyen kişilerin hakkını arama çabası edebiyatımızda şöyle aktarılmıştır:
“Başkası adına ödediği o ağır tazminattan sonra asıl suçluya **rücu** etmek için açtığı dava, adalet önünde hakkın nihayet asıl sahibini bulacağının bir kanıtıydı.”
— Ömer Seyfettin, Efruz Bey
İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar
Rücu hakkının doğması için borcun üçüncü kişi tarafından İfa edilmiş ve muayyen borcun Muaccel hale gelmiş olması gerekir. Rücu alacaklarının başkasına devredilmesi işlemleri hukukta Temlik mukavelesi ile yürütülür.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. Rücu davası ne demektir?
Bir zararı veya borcu yasal veya sözleşmesel zorunluluk nedeniyle ödeyen kişinin, bu tutarı asıl kusurlu ve sorumlu şahıstan tahsil etmek amacıyla açtığı davadır.
2. Rücu davasında zamanaşımı süresi ne kadardır?
Türk Borçlar Kanunu uyarınca rücu istemi, tazminatın tamamının ödendiği ve sorumlu kişinin öğrenildiği tarihten başlayarak 2 yıl ve her halde ödemenin yapıldığı tarihten başlayarak 10 yıl sonra zamanaşımına uğrar.