Abes, hukuk mantığı ve felsefesinde, “akla, mantığa ve hukuki amacına aykırı olan, uygulanması durumunda taraflara hiçbir meşru yarar sağlamayan veya hukuki sonuç doğurmaktan uzak kural ve eylemler” biçiminde tanımlanır.
Abes Kavramının Doktrinel ve Fıkhi Boyutu
Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “yersiz, anlamsız, faydasız iş” olarak açıklanan abes, hukuk metodolojisinin olumsuzlama araçlarındandır. İslâm hukuk usulünde (fıkıh) şâriin (kanun koyucunun) abesle iştigal etmeyeceği esastır (“Kelamın i’malı ihmalinden evladır” kaidesi).
TDV İslâm Ansiklopedisi lafız ve delalet maddelerinde vurgulandığı üzere; normatif bir kural yorumlanırken ona abes ve anlamsız sonuç doğuracak bir mana yüklenemez, mutlaka makul bir hukuki işlev bulunmalıdır.
Pozitif Hukukta Abes Sayılan İşlemler
Borçlar hukukunda imkânsız veya amaca hizmet etmeyen şartlar geçersiz sayılır. Usul hukukunda ise davanın esasına etki etmeyecek, süreci oyalayıcı delil ikame talepleri usul ekonomisi ilkesi gereğince reddedilir.
Edebi Eserlerde Abes Kavramı
Adli süreçlerin anlamsız formalitelere dönüşmesi edebiyatımızda şöyle aktarılmıştır:
“Saatlerdir tartışılan usul maddelerinin davanın hakikatini ortaya çıkarmaktan ne kadar uzak ve adeta **abes** birer teferruat olduğunu esefle düşündü.”
— Ömer Seyfettin, Efruz Bey
İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar
Abes iddiaların aksine somut borç ödeme imkânsızlığı Aciz hali olarak incelenir. Yargılama makamlarının yetki alanı Adli Yargı düzeninde şekillenir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. “Kanun koyucu abesle iştigal etmez” ne demektir?
Yasa maddelerinin anlamsız veya işlevsiz bir amaçla konulmadığı, her kuralın mutlaka hukuki bir mantığı olduğu varsayımıdır.
2. Abes şart içeren sözleşme geçerli midir?
Sözleşmeye konulan mantıksız ve imkânsız şartlar geçersiz sayılır, ancak sözleşmenin ayakta kalması sağlayan diğer maddeler geçerliliğini korur.