Tensip, sözlükte “uygun görme, yakıştırma, münasip bulma” anlamına gelir. Usul hukukunda ise mahkemenin veya hakimin, dava açıldıktan sonra ilk duruşmaya kadar yapılacak adli işlemleri, toplanacak delilleri ve duruşma gününü düzenlemek amacıyla hazırladığı ilk idari hazırlık kararı ve tutanağıdır (tensip zaptı).
Tensip Kurumunun Doktrinel ve Yargısal Çerçevesi
Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “uygun görme; hakimin duruşmadan önce davanın gidişatını planlamak üzere tanzim ettiği karar tutanağı” şeklinde tanımlanır. İslâm muhakeme hukukunda kadının, davanın duruşma safhasına hazırlanması için taraf beyanlarını inceleyerek takvim belirlemesi tensip esasına dayanır.
TDV İslâm Ansiklopedisi adalet teşkilatı maddelerinde açıklandığı üzere; yargılamanın makul sürede bitirilmesi ve kargaşanın önlenmesi için mahkeme başkanının dava dosyasını önceden inceleyip sevk ve idare kararları alması (tensip etmesi) yargı disiplininin gereğidir.
HMK ve CMK Uygulamasında Tensip Zaptı
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK m. 137) ve Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK m. 175) sistematiğinde tensip zaptı davanın anayasası niteliğindedir. Mahkeme tensip zaptı ile;
- Duruşma gün ve saatini belirler,
- Taraflara dilekçeler ve delil sunma sürelerini ihtar eder,
- Gerekli kurum ve kuruluşlara müzekkere yazılmasına karar verir,
- Ceza davalarında sanığın tutukluluk halinin devam edip etmeyeceğini değerlendirir.
Edebi Eserlerde Tensip Kavramı
Dava dosyasının açılması, ilk adli talimatlar ve mahkemenin kurumsal otoritesi edebiyatımıza şöyle yansımıştır:
“Hâkim beyin imzaladığı **tensip** tutanağı daktilo edildikten sonra, aylardır sürüncemede kalan o toprak davasının ilk duruşma günü resmen tayin edilmiş oldu.”
— Halid Ziya Uşaklıgil, Mai and Siyah
İlişkili Kavramlar ve İç Bağlantılar
Tensip zaptında alınan kararlar taraflara resmi tebligat yoluyla Tebellüğ ettirilir. Suç ihbarında bulunan Müşteki, tensip zaptı ile duruşmaya davet olunur. Mahkemenin tensip kararlarına karşı ilerleyen aşamalarda İstinaf kanun yoluna başvurulabilir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. Tensip zaptı hazırlandı ne demektir?
Dava dilekçesinin mahkemeye ulaşmasının ardından hakimin dosyayı inceleyerek duruşma gününü belirlediği ve yapılması gereken hazırlık işlemlerini karara bağladığı anlamına gelir.
2. Tensip zaptına itiraz edilebilir mi?
Tensip zaptı bir ara karar niteliğindedir; kural olarak tek başına hemen temyiz veya istinaf edilemez, ancak esasa ilişkin nihai kararla birlikte üst mahkemeye taşınabilir.