Bilimsel amaçlar kalkan gösterilerek dahi olsa, insan onurunu ve beden bütünlüğünü hiçe sayan yasadışı tıbbi araştırmalar İnsan Üzerinde Deney Suçu olarak yaptırıma bağlanmıştır.
Mevzuat Metni
Madde 90: “(1) Bilimsel bir amaçla, bir insan üzerinde tıbbi bir deney veya araştırma yapan kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. (2) Bu suçun işlenebilmesi için kanuni şartlara, etik kurul onayına ve aydınlatılmış onama uyulması zorunludur.”
Suçun Tanımı ve Unsurları
İnsanlar üzerinde rızaya dayanmayan, etik kurul onayı bulunmayan veya yasalara aykırı şekillerde gerçekleştirilen her türlü tıbbi deney, araştırma ve test faaliyeti bu suçun konusunu oluşturur.
Cezası
Temel şekliyle bu suçu işleyenler hakkında 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür. Deney sonucunda mağdurun sağlığının kalıcı olarak bozulması halinde neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama hükümleri uygulanır.
Mecelle Hükümleri ile Karşılaştırma
Mecelle’nin 58. maddesindeki “Raiyye yani tebe’a üzerine tasarruf maslahata menuttur” ilkesi, yöneticilerin ve yetkililerin vatandaşlar üzerinde yapacağı her türlü tasarrufun kamu yararına ve maslahata uygun olmasını emreder. İnsan bedeninin rızasız ve zararlı deneylere alet edilmesi İslam hukukundaki kerâmet-i insâniye (insan onuru) prensibine de tamamen aykırıdır.
İlgili organ ticareti suçları için TCK Madde 91 Organ veya Doku Ticareti Suçu yazımıza bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
- Soru 1: Aydınlatılmış onam nedir?
Cevap: Deneye katılacak kişinin olası riskler konusunda eksiksiz bilgilendirilerek kendi özgür iradesiyle yazılı rıza vermesidir. - Soru 2: Rıza varlığında suç ortadan kalkar mı?
Cevap: Yasal şartlar ve etik kurul onayı yoksa, mağdurun rızası tek başına suçu hukuka uygun hale getirmez. - Soru 3: Etik kurul onayı neden zorunludur?
Cevap: Bilimsel çalışmaların insan haklarına ve tıp etiğine uygunluğunu denetlemek için şarttır. - Soru 4: Deney sonucunda ölüm olursa ne olur?
Cevap: Neticesi sebebiyle ağırlaşmış suç hükümleri uygulanarak cezalar katlanarak artırılır. - Soru 5: Bu suç şikayete bağlı mıdır?
Cevap: Hayır, re’sen soruşturulan bir suç tipidir.