Tam ehliyetsiz, medeni hukuk rejiminde, yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, akıl zayıflığı veya benzeri sebeplerle “ayırt etme gücünden (temyiz kudretinden) sürekli veya geçici olarak mutlak yoksun olan şahıs”tır.
Tam Ehliyetsizliğin Fıkhi ve Pozitif Esasları
Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “ayırt etme gücü bulunmayan ve bu nedenle fiil ehliyeti hiç olmayan kimse” olarak açıklanır. İslâm borçlar hukukunda sabiyy-i gayr-i mümeyyiz (sezgin olmayan çocuk) ve mecnun bu kategoridedir.
TDV İslâm Ansiklopedisi ehliyet ve kısıtlılık maddelerinde vurgulandığı üzere; akli melekesi bulunmayan şahsın irade beyanı hukuken irade sayılmaz ve beyanları yok hükmündedir.
TMK m. 15 Uyarınca Tam Ehliyetsizlerin İşlemleri
Türk Medeni Kanunu’nun 15. maddesi uyarınca; “Kanunda gösterilen ayrık durumlar saklı kalmak üzere, ayırt etme gücü bulunmayan kimsenin fiilleri hukuki sonuç doğurmaz.” Tam ehliyetsizlerin yaptığı sözleşmalar kesin olarak geçersizdir (mutlak butlan/yokluk). Bu kişilerin namına yasal temsilcileri (veli/vasi) işlem yapar.
Edebi Eserlerde Tam Ehliyetsiz Kavramı
Akıl sağlığını kaybeden insanların yasal durumu edebiyatımızda şöyle aktarılmıştır:
“Zihni melekelerini tamamen kaybeden yaşlı adamın hukuken **tam ehliyetsiz** sayılmasıyla birlikte, mülklerinin idaresi resmiyete uygun olarak vasisine devredildi.”
— Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu
İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar
Akil olan ergin kişiler Ehliyet sahibi sayılır. Sezgin küçükler Sınırlı Ehliyetsiz kabul edilir. Mahkeme kısıtlama kararı Hacir müessesesidir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. Tam ehliyetsiz bir kişinin imzaladığı sözleşme geçerli midir?
Hayır, ayırt etme gücü olmayan kişinin imzası hukuken geçersizdir ve işlem yok hükmündedir.
2. Tam ehliyetsizlerin haksız fiil sorumluluğu var mıdır?
Kural olarak kusur sorumlulukları yoktur; ancak hakkaniyet gerektirdiği hallerde hakim tazminata hükmedebilir (TMK m. 65).