Kod (kanunname/kodifikasyon), hukuk tekniğinde, hukukun belirli bir dalına ilişkin (medeni hukuk, ceza hukuku, ticaret hukuku vb.) dağınık haldeki yasal kuralların, sistemli, mantıksal ve bütüncül bir gövde altında toplanarak kanunlaştırılması sonucu oluşturulan ana kanun kitabıdır.
Kod Kavramı ve Kodifikasyon Hareketleri
Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “sistemli kanun gövdesi, kanunname” olarak tanımlanan kodifikasyon, hukukta birliği sağlamanın en gelişmiş yöntemidir. İslâm hukuk tarihinde dağınık fıkıh içtihatlarının ilk defa kod haline getirilmesi 19. yüzyılda hazırlanan Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye ile gerçekleşmiştir.
TDV İslâm Ansiklopedisi Mecelle ve kodifikasyon maddelerinde açıklandığı üzere; Mecelle, İslâm borçlar ve yargılama hukukunun maddeler halinde sistemleştirilmiş ilk milli kod örneğidir.
Modern Pozitif Hukukta Kod Sistematiği
Kara Avrupası hukuk geleneğinde (ve Türk hukukunda) “kod kanunlar” (Türk Medeni Kanunu, Türk Ceza Kanunu vb.) temel düzenlemelerdir. Kod kanunlar düzenlenirken maddeler mantıksal bir silsileyle sıralanır ve diğer özel kanunların genel çerçevesini çizer.
Edebi Eserlerde Kod Kavramı
Sistemli kanunların ve hukuki düzenin toplumsal yaşam üzerindeki etkisi edebiyatımızda şöyle yer bulmuştur:
“Fransız kanunlaşma hareketlerinden mülhem o yeni **kod** metinleri, adliyenin eski ve dağınık geleneklerinin yerine modern usulleri ikame ediyordu.”
— Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu
İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar
Sistemli biçimde hazırlanan kodlar resmi düzenleme olarak Kanun niteliği kazanır. Başka ülkelerden aynen alınan kodlar Resepsiyon yöntemiyle hukuka dahil edilir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. Kodifikasyon ne demektir?
Belirli bir hukuk alanındaki kuralların sistemli bir bütün halinde tek bir temel kanun (kod) altında toplanması işlemidir.
2. Kod kanun ile özel kanun arasındaki fark nedir?
Kod kanun bir alanın tamamını düzenleyen genel temel kanundur (örneğin Türk Borçlar Kanunu); özel kanun ise o alanın tikel bir konusunu düzenler (örneğin Kat Mülkiyeti Kanunu).