Kanun (yasa), anayasal düzende yetkili yasama organı (Türkiye Büyük Millet Meclisi) tarafından usulüne uygun olarak çıkarılan, Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren, genel, soyut, sürekli ve emredici hukuk kuralları bütünüdür.
Kanun Kavramının Normatif ve Fıkhi Derinliği
Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “yasama organınca yapılan ve usulüne göre yürürlüğe giren genel kural” şeklinde tanımlanır. İslâm hukuk usulünde (fıkıh) kanunlaştırma hareketleri kanunname geleneğine dayanır.
TDV İslâm Ansiklopedisi kanun maddesinde açıklandığı üzere; Osmanlı devlet yapısında örfi hukukun kodifiye edilmesiyle oluşturulan kanunnameler (örneğin Fatih Kanunnamesi, Mecelle), kamusal düzenin yazılı normlarla muhafaza edilmesini sağlamıştır.
Anayasal Hiyerarşide Kanun Maddesi
Anayasa’nın 7. maddesi uyarınca yasama yetkisi Türk Milleti adına TBMM’ye aittir ve devredilemez. Normlar hiyerarşisinde kanunlar, Anayasa’nın altında, yönetmelik ve idari düzenlemelerin ise üstünde yer alır. Kanunların Anayasa’ya aykırı olması durumunda Anayasa Mahkemesi nezdinde iptal davası açılabilir.
Edebi Eserlerde Kanun Kavramı
Kanunların soğuk metinleri ve adalet idealinin tecellisi edebiyatımızda şöyle ele alınmıştır:
“Ciltli kitapların içinde yazan o katı **kanun** maddeleri, doğru kullanıldığında mazlumun sığınağı, yanlış ellere düştüğünde ise en ağır bürokratik engele dönüşüyordu.”
— Ömer Seyfettin, Efruz Bey
İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar
Kanunların Resmi Gazete’de yayımlanması Neşir süreciyle gerçekleşir. Yürürlükten kaldırılan yasalar için Mülga terimi kullanılır. Yasal sistemlerin düzenli gövde haline getirilmesi ise Kod (kanunlaştırma) hareketidir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. Bir kanun ne zaman yürürlüğe girer?
Kanunda açık bir yürürlük tarihi belirtilmemişse, Resmi Gazete’de yayımlandığı gün yürürlüğe girer.
2. Kanunların geriye yürümezliği ilkesi nedir?
Yeni çıkarılan bir kanunun, yürürlüğe girdiği tarihten önceki olay ve işlemlere kural olarak uygulanamaması esasını ifade eder.