Fiili yol (kamulaştırmasız el atma), idare hukukunda ve kamulaştırma mevzuatında, kamu idaresinin usulüne uygun bir kamulaştırma kararı ve işlemi olmaksızın, bir vatandaşın özel mülkiyetindeki taşınmazına fiilen yol, tesis veya kamu hizmeti alanı yaparak el koyması durumudur.
Fiili Yol Durumunun Hukuki Niteliği
Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “hukuki usullere uyulmaksızın idarece gerçekleştirilen haksız el atma” şeklinde açıklanır. İdarenin bu eylemi haksız fiil niteliği taşır.
TDV İslâm Ansiklopedisi gasp ve kamulaştırma maddelerinde açıklandığı üzere; yetkili makamların dahi rıza ve bedel ödemeksizin mülke el koyması gasp hükmündedir.
Yargıtay İçtihatları ve Kamulaştırmasız El Atma Davaları
Fiili yol durumunda taşınmaz maliki, idareye karşı “kamulaştırmasız el atma nedeniyle bedel tespiti” davası veya “el atmanın önlenmesi” davası açma hakkına sahiptir.
Edebi Eserlerde Fiili Yol Kavramı
İdarenin haksız el atmaları edebiyatımızda şöyle geçer:
“Arazisinin ortasından geçirilen o **fiili yol**, idarenin kanunsuz güç kullanımının ve mülkiyet ihlalinin somut bir resmiydi.”
— Reşat Nuri Güntekin, Çalıkuşu
İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar
Taşınmaz sahibi El Atmanın Önlenmesi davası açabilir. Mülkiyet ihlali Ayni Hak güvencesine aykırıdır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. Fiili yol durumunda hangi dava açılır?
Taşınmaz bedelinin tahsili için kamulaştırmasız el atma nedeniyle tazminat davası açılır.
2. Fiili yol davalarında görevli mahkeme neresidir?
Fiili el atmalar haksız fiil sayıldığından adli yargıda Asliye Hukuk Mahkemesi görevlidir.