Cüzi halefiyet, medeni hukuk ve borçlar hukukunda, bir kimsenin tüm malvarlığına değil, yalnızca belirli ve somut bir mala, hakka veya alacağa özel bir hukuki işlemle (satış, temlik, hibe) halef olması, o hakkı devralması durumudur.
Cüzi Halefiyetin Doktrinel ve Fıkhi Esasları
Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü’nde “belirli bir mal veya hak üzerinde gerçekleşen haleflik” olarak tanımlanır. Külli halefiyetin (mirasçıların tüm malvarlığını devralması) aksine, cüzi halefiyette devir belirli bir borç veya mülkiyet nesnesiyle sınırlıdır.
TDV İslâm Ansiklopedisi halefiyet ve akit maddelerinde açıklandığı üzere; akit yoluyla mülkiyetin tikel olarak devredilmesi cüzi intikal kurgusudur.
Türk Borçlar Kanunu Uygulaması
Alacağın temliki, taşınmaz mülkiyetinin satışı veya şahsi hakların devri cüzi halefiyet mekanizmasıyla gerçekleşir. Halef, devraldığı hakkı selefin sahip olduğu sınırlamalarla birlikte kazanır.
Edebi Eserlerde Cüzi Halefiyet
Mülklerin tikel devirleri edebiyatımızda şöyle ifade olunur:
“Sadece tarlanın mülkiyetini devralarak **cüzi halefiyet** kazanan alacaklı, eski malikin diğer borçlarından sorumlu tutulamayacağını biliyordu.”
— Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu
İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar
Hak devri Temlik sözleşmesiyle yapılır. Devralan taraf Halef sıfatı kazanır. Ödeyen kişinin hak talebi Rücu hakkını doğurur.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. Cüzi halefiyet ile külli halefiyet arasındaki fark nedir?
Külli halefiyette malvarlığı bir bütün olarak kendiliğinden geçer (örneğin miras); cüzi halefiyette ise belirli bir mal veya hak özel işlemle geçer.
2. Cüzi halef borçlardan sorumlu olur mu?
Kural olarak hayır, cüzi halef sadece devraldığı mülk veya hakla sınırlı hukuki konuma sahip olur.