Celse, usul hukukunda, mahkemenin uyuşmazlığı çözmek amacıyla tarafları, vekilleri, tanıkları ve bilirkişileri dinlemek üzere gerçekleştirdiği, açılışından kapanışına kadar kesintisiz süren her bir resmi duruşma oturumunu ifade eder.
Kavramsal ve Metodolojik Boyut
Dava süreci tek bir duruşmada bitebileceği gibi, delillerin toplanması amacıyla birden fazla celseye de yayılabilir. Her celsenin sonunda hakim, bir sonraki oturumda nelerin yapılacağını belirten “ara karar” kurar ve bu durum duruşma tutanağına (celse zaptına) geçirilir. Usul hukukundaki doğrudan doğruyalık ve sözlülük ilkeleri gereğince, davaya bakan hakimin celseleri bizzat yürütmesi, delillerle doğrudan temas kurması esastır. Bir davanın gereksiz yere uzatılması, celse sayısının artması usul ekonomisi ilkesine aykırılık teşkil eder; bu nedenle hakimler yargılamayı en az celsede bitirmekle yükümlüdür.
Edebi Eserlerde Kavramın Kullanımı ve Analizi
Duruşma salonundaki gerilim, avukatların hitabet yarışları ve adli kararların beklendiği o kritik anlar, edebiyatımızda insan psikolojisinin sınırlarını çizen sahneler olarak yer bulmuştur:
“Mahkemenin bu üçüncü **celse** oturumunda da nihai bir karara varılamamış, dava dosyası bilinmez bir geleceğe bir kez daha ertelenmişti.”
— Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu
İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar
Yargılamanın yürütüleceği hukuki mecra, davanın hangi idari ve yasal Cihet kurallarına tabi olduğunun saptanmasıyla belirlenir. Kanun maddelerinin veya sözleşmelerin yorumlanmasında, hukuki uyuşmazlığa dair genel nitelikteki üst normların ya da Dair düzenlemelerin tespiti gerekir. Tarafların mahkeme huzurunda iddialarını sunmaları, savunmalarını ileri sürmeleri, usul hukukunda Dermeyan etmek fiiliyle anlam kazanır.