Bilhassa, “özellikle, her şeyden önce, en başta, mahsus olarak” anlamına gelir. Hukuk dilinde, kanun maddelerinin yorumlanmasında ya da mahkeme kararlarının gerekçelendirilmesinde, belirli bir hukuki şarta, delile veya duruma öncelikli ehemmiyet atfetmek amacıyla kullanılan vurgulayıcı bir zarftır.
Kavramsal ve Metodolojik Boyut
Yasa koyucu bazı durumlarda genel bir kural koyduktan sonra, korumak istediği asıl alanı belirtmek için bu terime başvurur. Örneğin; “Hakkın kötüye kullanılması hukuk düzeni tarafından korunamaz; bilhassa dürüstlük kuralına aykırı davranışlar bu kapsamdadır” ifadesinde olduğu gibi, hükmün uygulama alanının can damarı gösterilir. Hakimler de kararlarını gerekçelendirirken, dosyadaki onlarca delil arasından hükme doğrudan etki eden, esası çözen ana delili “bilhassa bu tanık beyanı veya bilirkişi raporu doğrultusunda” diyerek öne çıkarırlar. Bu durum, hukuki muhakemenin şeffaflığı açısından değerlidir.
Edebi Eserlerde Kavramın Kullanımı ve Analizi
Adalet arayışındaki hassasiyetler ve insan ilişkilerinde ön plana çıkan sarsılmaz değerler edebi eserlerde bu kelimenin vurgu gücüyle işlenmiştir:
“Mahkemenin seyrini değiştiren pek çok evrak vardı ama hâkim beyin dikkatini çeken, **bilhassa** o eski mektubun satır aralarında gizlenen samimi itiraftı.”
— Ahmet Hamdi Tanpınar, Huzur
İlişkili Kavramlar ve Bağlantılar
Yargılama esnasında tarafların hak arama disiplinine uyması, uyuşmazlığın muhatabı olan Bilimum şahısların usul kurallarına riayet etmesini mecburi kılar. Mahkemede yapılan açık duruşmalar, hakimin taraflarla doğrudan temas kurduğu resmi Celse oturumlarında vücut bulur. Sözleşmeler veya idari işlemler tesis edilirken, uyuşmazlığa konu olan maddi varlığa, olguya veya şahsa Dair yasal çerçevenin net çizilmesi uyuşmazlıkları en aza indirir.